De komende weken spreekt stikstofbemiddelaar Johan Remkes met boerenorganisaties, maar ook met de vertegenwoordigers van natuur- en milieugroepen. Een van de mensen die aan tafel zit, is juridisch adviseur Valentijn Wösten. Hij staat al twintig jaar milieugroepen bij in rechtszaken. "De boerenlobby is decennia succesvol geweest, maar die tijd is voorbij."

In gesprek met Remkes

De afgelopen jaren boekte juridisch adviseur Valentijn Wösten het ene na het andere succes bij de rechter. In die zaken draaide het om de veel te hoge uitstoot van stikstof door de agrarische sector en de industrie.

In 2019 was hij juridisch adviseur tijdens de geruchtmakende stikstofzaak bij de Raad van State. Door de uitspraak van de hoogste bestuursrechter ging het roer om in Den Haag: stikstofreductie kwam bovenaan de politieke agenda. Het land ging op slot, vergunningen voor uitbreidingen van bedrijven en woningbouw kunnen nauwelijks nog worden verstrekt en de maximumsnelheid op de snelwegen ging omlaag naar 100 kilometer per uur.

Wösten vindt het te prijzen dat het kabinet bemiddelaar Johan Remkes heeft gevraagd met de partijen in het stikstofdossier om tafel te gaan zitten. "Het is altijd goed om partijen bij elkaar te krijgen", zegt hij. "Maar de doelstellingen staan vast en die zijn niet onderhandelbaar: een reductie met 50 procent van de stikstofuitstoot in 2030 is de absolute ondergrens."

Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem
100
Op deze plekken in Nederland is stikstof het grootste probleem

'De wil van de boeren was wet, de natuur werd de dupe'

De boerenlobby roerde zich de afgelopen weken met gewelddadige acties op snelwegen en bij de huizen van ministers en Kamerleden.

Een vaakgehoord verwijt aan het kabinet is dat de boeren niet gehoord worden. Onzin, vindt Wösten. "De lobby van boeren en agro-industrie weet heel goed de weg in Den Haag. Twintig jaar lang maakten ze zo'n beetje de dienst uit op het ministerie van Landbouw. Hun wil was wet, en de natuur was de dupe. En als ze hun zin niet krijgen, gaan ze wegen blokkeren en worden de minister, Kamerleden en anderen geïntimideerd."

“Natuurmonumenten beheert grote natuurgebieden, die enorm lijden onder de overmatige hoeveelheid stikstof die daar neerslaat. Zo'n club zou vooraan moeten staan in de frontlinie”
Valentijn Wösten

Waar de agrarische lobby op luidruchtige wijze van zich laat horen, is de natuurbeweging juist opvallend stil. De afgelopen jaren waren er géén demonstraties voor het behoud van de natuur. En afgezien van een petitie van biologische boeren kwam er vanuit de samenleving op het oog weinig steun voor het kabinetsbeleid.

Onbegrijpelijk, vindt Wösten, en hij richt zijn pijlen vooral op Natuurmonumenten. "Die organisatie beheert grote natuurgebieden, die enorm lijden onder de overmatige hoeveelheid stikstof die daar neerslaat. Zo'n club zou vooraan moeten staan in de frontlinie en van zich moeten laten horen. Maar ze gaan daar elk serieus maatschappelijk debat uit de weg waardoor het lijkt alsof het wel meevalt met de natuurschade. En de boeren lachen in hun vuistje, want die hebben in het publieke debat zo vrij spel, terwijl ze een waardeloos verhaal hebben."

'Wie niet aan tafel zit, staat op het menu'

Een dag voor de eerste bijeenkomst is het nog steeds de vraag wie de komende weken ingaan op de uitnodiging van Remkes. Zeker is wel dat grote agribedrijven als zuivelgigant FrieslandCampina en landbouwcoöperatie Agrifirm niet komen.

"Dit soort grote bedrijven steunden de boerenprotesten financieel, maar bleven verder achter de schermen", weet Wösten. "Kleine melkveehouders deden het woord in de media, het was een uitgekiende pr-strategie." Dat de bedrijven nu wegblijven, daarover haalt de juridisch adviseur zijn schouders op. "Wie niet aan tafel zit, staat op het menu."

De Rabobank, veruit de grootste financier van de agrarische sector, gaat wél in op de uitnodiging van Remkes. De bank investeert honderden miljoenen in duurzame projecten en zegt het stikstofbeleid te steunen. De bank ziet voor zichzelf een rol bij het oplossen van de crisis, door met alle partijen om de tafel te gaan zitten om de boeren die verder willen perspectief te bieden.

Wösten is sceptisch. "Eerst zien dan geloven," zegt hij. "Al dertig jaar praten we over een omslag in de landbouw, maar er is nooit geleverd. In tegendeel. De Rabobank heeft juist een grote rol gespeeld bij de explosieve groei van de megastallen de afgelopen jaren. Ze mogen van mij laten zien dat ze het echt menen, maar dan graag wel snel."