Er is vanaf vandaag een officieel watertekort, maar wat betekent dat?
Door Martijn van Delft3 aug 2022 om 11:31
Het kabinet kondigde woensdag aan dat Nederland door de aanhoudende droogte officieel een watertekort heeft. Na overleg met waterbeheerders werd er opgeschaald naar droogtefase 2. Wat betekent dat en waar komt de droogte vandaan?
Bij droogte is er een tekort aan zoet water. Dat stroomt ons land binnen via de Rijn en de Maas, of valt uit de lucht bij neerslag.
Vanaf het voorjaar neemt de kans op droogte toe. Dan stijgt de temperatuur waardoor water makkelijker verdampt. Ook valt er minder regen en komt er minder water via de rivieren het land binnen. De vraag stijgt dus, terwijl het aanbod afneemt.
Niet ieder jaar is de droogte even ernstig, maar als er een groot neerslagtekort is, kan de droogte zorgelijk worden. Als dat het geval is, moet worden nagedacht over de verdeling van het water.
Het water wordt verdeeld via een slim systeem van stuwen, sluizen en gemalen. Daarbij zijn grote waterreservoirs, zoals het IJsselmeer en het Markermeer, van grote waarde. In die meren kan het water vastgehouden worden, om door het land gepompt te worden in tijden van droogte.
Het IJsselmeer is de nationale 'regenton' van Nederland. Dat meer zorgt voor de watervoorziening van Noord-Holland, Flevoland, Friesland, Groningen en delen van Overijssel, Drenthe, Gelderland en Utrecht.
Droogte kan gevolgen hebben voor de kwaliteit van het water. Als het lange tijd warm is en er minder water door de rivieren stroomt, neemt de kans op bacteriën toe. Ook kan er makkelijker blauwalg groeien. Van blauwalg kunnen dieren en mensen ziek worden.
Blauwalg kan mensen en dieren ziek maken. | Beeld: Rob Engelaar
Een ander gevaar van droogte is toenemende verzilting. Dat betekent dat er te veel zout in het water en in de bodem zit. Bij extreme droogte kan zout water uit de zee het zoete water in de rivieren verdringen.
Ook bestaat het risico dat zout water in het grondwater omhoogkomt en zo in de bodem terechtkomt. Dat is weer slecht voor de landbouw. Hoe dat precies werkt, zie je in onderstaande video.
Door de aanhoudende droogte was sinds halverwege juli sprake van een "dreigend watertekort". Nu is dat een "feitelijk watertekort". In West-Nederland is sprake van verzilting en op veel plekken is het lastig om het waterpeil op het gewenste niveau te houden. Ook is op veel plekken de waterkwaliteit laag. Er zijn meldingen van blauwalg en vissterfte.
Daarom besloten Rijkswaterstaat, het KNMI, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de Unie van Waterschappen om droogtefase 2 af te kondigen. Dit gebeurde voor het laatst in 2018 en eerder in 2011.
Het opschalen naar droogtefase 2 betekent dat er een crisisteam wordt ingericht. Dat crisisteam gaat kijken waar het zoete water als eerste naartoe gaat. Daarover zijn afspraken gemaakt in de Waterwet. In sommige regio's wordt deze zogeheten 'verdringingsreeks' al toegepast.
De verdringingsreeks zegt dat waterkeringen en dijken als eerste water krijgen. Extreme droogte kan namelijk zorgen voor scheuren in dijken en schade aan waterkeringen.
Vervolgens hebben drinkwater en een ongestoorde energievoorziening prioriteit. Energiecentrales gebruiken water om te koelen. Tot slot zijn er overige belangen, zoals scheepvaart, landbouw en recreatie.
Dat betekent niet dat die sectoren ineens zonder water zitten. Het betekent vooral dat we bewuster met ons water moeten omgaan. Er is immers een tekort. Zo roepen drinkwaterbedrijven hun klanten op zuinig met water om te gaan.
Waterbeheerders kunnen nog tal van andere maatregelen nemen om de droogte tegen te gaan. Zo werd in mei het waterpeil van het IJsselmeer verhoogd. Ook pompen Rijkswaterstaat en de waterschappen extra water naar het westen van het land.
Blauwalg kan mensen en dieren ziek maken. | Beeld: Rob Engelaar
