Twee tbs'ers zijn dinsdag gevlucht uit de tbs-kliniek van de Pompestichting in Nijmegen. Voor enkel deze ontsnapping zullen ze geen extra straf krijgen. Ontsnappen uit een gevangenis of gesloten instelling is namelijk niet strafbaar. Hier lees je hoe dat zit.

Nederlandse onderzoekers en juristen gaan ervan uit dat de natuurlijke drang naar vrijheid van de mens niet kan worden onderdrukt. "Iedereen streeft het recht op vrijheid na", licht strafrechtadvocaat Desiree de Jonge van Cleerdin & Hamer advocaten toe aan NU.nl. Volgens De Jonge is het onredelijk om ontsnappen strafbaar te stellen.

De strafrechtadvocaat maakt een vergelijking met het zwijgrecht dat verdachten hebben. "Het is ook niet verplicht om, door te praten, een bijdrage te leveren aan je eigen straf." Als je geen gebruik maakt van een kans om te ontsnappen, werk je in feite mee aan je eigen straf.

Het strafbaar stellen van ontsnappen leidt waarschijnlijk ook niet tot minder ontsnappingspogingen. Het kabinet heeft de mogelijkheid om ontsnappen strafbaar te stellen in 2019 laten onderzoeken door de Universiteit van Amsterdam.

De onderzoekers stellen dat straffen geen duidelijke toegevoegde waarde heeft. Bovendien is het aantal ontsnappingen volgens hen beperkt. Tussen 2010 en 2015 ging het om ongeveer tien pogingen per jaar, waarvan bijna drie kwart nog binnen de gevangenismuren eindigde.

Omdat een tbs-kliniek ook een vorm is van vrijheidsberoving, is ook hieruit ontsnappen niet strafbaar. "De overheid heeft al alle macht in handen, omdat ze je mogen vastzetten", zegt De Jonge.

"Als bewakers niet opletten en een deur openlaten, dan zou het onmenselijk zijn om je te bestraffen als je dan naar buiten loopt. Iedereen zou dat doen."

Hulp bieden bij een ontsnappingspoging is wél strafbaar. De Jonge geeft een van haar cliënten als voorbeeld. De man werd verdacht van hulp bij een mislukte ontsnappingspoging met een helikopter uit de gevangenis in Roermond in 2017.

Bij de poging schoot de politie een van de verdachten dood. De cliënt van De Jonge werd veroordeeld tot een jarenlange gevangenisstraf.

Strafbare feiten die je pleegt tijdens een ontsnapping leveren ook gewoon straf op. In de praktijk komt het bijna nooit voor dat je ongehinderd naar buiten loopt. Tijdens een ontsnapping doe je bijna altijd iets wat niet mag.

"Een gevangenis is er natuurlijk op gebouwd om ontsnappen zo moeilijk mogelijk te maken", licht De Jonge toe." Als je een deur forceert of een bewaker gijzelt om te kunnen ontsnappen, maak je je schuldig aan een strafbaar feit. Daar krijg je gewoon straf voor."

Ook het doorknippen van een enkelband is strafbaar. Dat wordt gezien als vernieling.

Je straf wordt niet verlengd, maar misschien wel verzwaard na een ontsnappingspoging. Een gevangene die in 2019 probeerde te ontsnappen uit een gevangenis in Veenhuizen, moest twee weken van zijn resterende straf in een isoleercel doorbrengen. Hij verspeelde door zijn ontsnappingspoging ook de kans om vervroegd vrij te komen.

Je loopt ook risico overgeplaatst te worden naar de Extra Beveiligde Instelling (EBI) in Vught. Verloven en andere privileges worden dan ingetrokken.

Wat de gevolgen zijn voor de dinsdag ontsnapte tbs'ers is nog onbekend. We weten nog niet of ze tijdens hun ontsnapping strafbare feiten hebben gepleegd. Er is een hek vernield, maar het is nog niet bekend wie dat precies heeft gedaan.