Hoogleraar Milieu en Duurzaamheid Jan Willem Erisman van de Universiteit Leiden is overwegend positief over de stikstofplannen die het kabinet vrijdag heeft gepresenteerd. Hij verwacht flinke tegenstand van een deel van de boeren, terwijl anderen juist perspectieven zullen zien. "Het is voor het eerst dat een minister serieus doorpakt", zegt Erisman tegen NU.nl.

Erisman prijst het feit dat minister Van der Wal zo beslist is. "Het is heel goed dat ze nu doorpakt", vindt hij. "Tientallen jaren is er over dit onderwerp gesproken, en tientallen jaren is er vervolgens niets gebeurd. Er is gebouwd en boeren kregen vergunningen, zonder dat veel acht werd geslagen op de gevolgen van de stikstofuitstoot voor de natuur."

Vrijdag kwam het kabinet met de uitwerking van de voorgenomen stikstofvermindering van 50 procent in 2030. Van der Wal sluit niet uit dat een aantal boeren zal moeten stoppen met hun bedrijf.

Boerenorganisaties als LTO en Farmers Defence Force leverden meteen forse kritiek. Voor woensdag 22 juni is een grote demonstratie aangekondigd. Honderden VVD-leden ondertekenden een motie die vandaag wordt behandeld op het partijcongres.

In de Gelderse Vallei, vlak naast de Veluwe, moet de stikstofuitstoot bijvoorbeeld met 58 procent omlaag. Ook voor Noord-Brabant, de provincie met de hoogste stikstofuitstoot, ligt er een enorme klus.

Zie ook |Stikstofplannen: in beschermde natuurgebieden uitstoot 95 procent omlaag

"Dat kan nog steeds. Een deel van de boeren zal de plannen zien als een kans, en perspectief zien. Die zullen zich realiseren dat er kans is op een werkelijk toekomstperspectief. Zij zullen plannen gaan indienen. Een ander deel van de boeren zet de hakken in het zand. Die gaan op 22 juni met tractoren naar Den Haag."

"Dat ligt er aan hoezeer partijen zich door emoties laten meeslepen. Zowel de boeren als bestuurders en politici. Ik zie dat veel boeren best wel willen veranderen, als ze maar worden geholpen, als ze maar perspectief hebben. Maar op dit moment zijn die perspectieven nog wel heel globaal geschetst. Dat zal de onzekerheid bij velen niet wegnemen."

"Er is tegenstand. Dat zie je bij de VVD-achterban, dat zie je bij boeren die in Friesland deze week wegliepen bij een informatiebijeenkomst. Er komen provinciale verkiezingen aan, dat helpt ook niet. Maar je moet het ook niet groter maken dan het is. De maatregelen die nu worden genomen, zijn onontkoombaar. Hoe zuur het ook is voor een boer die in een gebied woont waar 70 procent stikstofuitstoot moet worden gereduceerd."

"Het is heel goed dat er nu eindelijk een kaart is, dat boeren weten waar ze aan toe zijn. En we wisten dat er weerstand zou komen. Hoe langer je met dit soort maatregelen wacht, hoe groter de weerstand wordt. We moeten hier met zijn allen doorheen."

Zie ook |Nieuwe actie van boeren tegen stikstofplannen staat al gepland

"Dat was een zwart-witsituatie: de mijnen waren open óf ze gingen dicht. De boeren hebben veel meer opties. Ze kunnen hun bedrijf sluiten, maar ook juist doorgaan, kiezen voor innovatie. Ze kunnen blijven boeren! Ik zou zeggen: maak een goed plan, zorg dat je aanspraak maakt op een deel van de 24 miljard euro die het kabinet hiervoor vrijmaakt. Boeren krijgen nu juist weer zicht op bestaanszekerheid op de lange termijn."

"Er zitten nog wel wat onduidelijkheden in. Van welke cijfers moeten we uitgaan? Van de metingen in 2019? En gaat het dan om de vergunde stikstofrechten of om de daadwerkelijke uitstoot? En er is een pot van 24 miljard, maar hoe wordt die verdeeld over de provincies? Als alle boeren in de Gelderse Vallei besluiten ermee te stoppen, is de pot geld in één keer op. Dat kan dus niet."

De afgelopen jaren volgde Erisman de ontwikkelingen op Schiermonnikoog, waar zeven boeren van de provincie de opdracht kregen de uitstoot van stikstof met 20 procent te verkleinen. Een van de bedrijven moest stoppen, zo was het plan, en dertig hectare grond moest worden teruggegeven aan de natuur.

De boeren kregen van de provincie de mogelijkheid om met een eigen plan te komen, wat ook is gelukt: de zeven boeren zijn er nog, zorgden voor 40 procent minder stikstofuitstoot en kunnen blijven boeren op hun eigen land.

"Jazeker. Heel goed dat de provincie de boeren de kans gaf zelf met een plan te komen. Tegelijkertijd was er een stok achter de deur. Het duurde vijf jaar voordat de boeren accepteerden dat ze moesten veranderen. Maar toen die acceptatie er eenmaal was, kregen ze ook eigen ideeën en namen ze het heft in eigen handen."