Het halveren van de stikstofuitstoot zal in verschillende gebieden in Nederland tot grote veranderingen leiden. Dat bevestigt de natuuranalyse van het ministerie van Landbouw vrijdag. Uit die analyse blijkt dat in Limburg de stikstofuitstoot meer dan gehalveerd moet worden. In beschermde natuurgebieden moet de uitstoot zelfs met minstens 95 procent omlaag en in de ring rondom deze gebieden met 70 procent.

In de Gelderse Vallei, vlak naast de Veluwe, moet de stikstofuitstoot met 58 procent omlaag. Ook voor Noord-Brabant, de provincie met de hoogste stikstofuitstoot, ligt er een enorme klus.

Minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof) stuurde de zogenoemde richtinggevende doelstellingen per gebied vrijdag naar de Tweede Kamer. Deze zijn voornamelijk voor boeren ingrijpend. Volgens het RIVM komt 45 procent van de stikstofneerslag uit de agrarische sector. In sommige gebieden zullen veel boeren weg moeten of op een andere manier hun uitstoot fors moeten verminderen.

"Het is een keiharde boodschap", zei Van der Wal vrijdagmiddag tijdens een persconferentie over de gevolgen voor boeren. "Ik vind het echt heel erg voor ondernemers die in de gebieden wonen waar veel minder kan." In 2030 moet de veestapel 30 procent kleiner zijn dan nu, zei ze ook.

Voor juni 2023 komt er een plan voor de luchtvaart, industrie en het verkeer. Die moeten evenredig bijdragen aan de oplossing voor het stikstofprobleem, benadrukte Van der Wal. De samenwerking met de provincies verloopt op dit moment goed, voegde ze toe. Mocht dat veranderen na de komende verkiezing, dan kan de minister ingrijpen, zei ze op de persconferentie.

Geen concrete plannen voor steun voor boeren

Het kabinet komt nog niet met concrete plannen om boeren een steun in de rug te geven. Het plan voor boerenperspectief moest de pijn van de stikstofaanpak ietwat verzachten. Maar minister Henk Staghouwer (Landbouw) kijkt vooral naar een "versnelling en prioritering" van de omslag naar de groenere kringlooplandbouw.

Wel overweegt de bewindsman bestaande subsidieregelingen uit te breiden. Het ministerie benadrukt dat de plannen hand in hand gaan met de gebiedsplannen om stikstofuitstoot te verminderen. De brief van vrijdag is volgens het ministerie dus nog maar het begin.

Kabinet wil boeren helpen die werk groener willen doen

Het kabinet wil boerenbedrijven steunen die meer ruimte willen nemen voor hun vee en door technische innovaties groener willen boeren. Ook komt er mogelijk hulp voor boeren die volledig nieuwe producten of diensten willen aanbieden.

In sommige gebieden is wegens de stikstofcrisis nauwelijks ruimte voor boeren. Daarom wordt ook hulp aangeboden voor boeren die willen stoppen of verhuizen.

Provincies krijgen nog even de tijd

Hoewel het kabinet hoopt boeren eindelijk duidelijkheid te geven, krijgen de uitvoerende provincies nog enige tijd en veel bewegingsruimte om de doelen te halen. Op 1 juli 2023 moeten zij met hun gebiedsaanpak komen. Daarin kunnen zij afwijken van de bepaalde stikstofdoelen per gebied, maar de natuurdoelen moeten wel worden behaald. Bijna drie kwart van de gevoelige natuur moet weer op een voor de natuur veilig niveau komen.

Landelijk betekent dit dat de stikstofuitstoot gehalveerd moet worden. In sommige gebieden zal de ruimte volledig op de schop moeten worden genomen om tot hogere doelen te komen. In gebieden waar goed geboerd kan worden (zonder problemen met water, bodem en natuur) zal de stikstofuitstoot met zo'n 12 procent omlaag moeten, veelal door landelijke maatregelen. Op veel andere plekken moet de uitstoot bijna gehalveerd worden.

LTO vindt doelen "onrealistische kaalslag"

"De voorstellen van het kabinet betekenen een onrealistische kaalslag. Van het platteland, van de boeren en tuinders, maar ook van de natuur", aldus voorzitter Sjaak van der Tak van land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland in een verklaring. "Ondanks enkele empathische woorden zien we vooral dictaten van bovenaf, tegen de afspraken in het regeerakkoord. Dat gaat niet werken."

Volgens Van der Tak komt het nieuws hard binnen. "We hebben intensief gelobbyd in het belang van onze leden. Toch constateren we dat er te weinig is gedaan met de breed gedragen, realistische voorstellen die we met sectorpartijen en andere organisaties hebben gedaan. LTO Nederland trekt op dit moment een streep voor het Rijk: hier kunnen we zo niet aan meewerken."