De Britse mensenrechtenactivist Bill Browder vraagt het OM een strafrechtelijk onderzoek te starten naar een Russische zakenman. Volgens Browder is deze zakenman ervoor verantwoordelijk dat miljoenen zijn witgewassen in Nederland.

Browder deed aangifte tegen zakenman Dmitry Klyuev. Hij is volgens het Amerikaans Openbaar Ministerie de "mastermind" van een wereldwijde witwasoperatie. Klyuev is in Rusland eerder veroordeeld voor fraude, maar daarvoor kreeg hij slechts een lichte straf opgelegd. Hij zou geld hebben verkregen door samen te werken met de volgens velen 'diep corrupte' Russische overheid. In de VS, Groot-Brittannië, Canada en de Baltische staten staat Klyuev inmiddels op de sanctielijst.

In Letland en België werd beslag gelegd op onroerend goed, in Zwitserland werden bankrekeningen bevroren. Franse, Spaanse, Estse en Deense autoriteiten doen onderzoek naar de zaak.

Klyuev heeft volgens Browder in Nederland vijftien miljoen dollar ondergebracht op acht verschillende bankrekeningen, waaronder ABN AMRO. Al in 2017 deed Browder voor de eerste keer aangifte van witwaspraktijken en deelname aan een criminele organisatie, maar kreeg nooit een reactie van het Openbaar Ministerie. "Ik ben na vijf jaar wachten teleurgesteld in de Nederlandse overheid", zegt hij tegen NU.nl.

Vorige week stelde sanctiecoordinator Stef Blok dat er niet veel meer te halen valt als het gaat om het instellen van sancties tegen Rusland. Browder uitte tegenover NU.nl stevige kritiek: "Blok moet dieper graven." Ook vindt Browder dat premier Rutte "de zakelijke relaties met Rusland veel te lang voorrang heeft gegeven".

Browder schreef bestseller over zijn strijd tegen corruptie

Bill Browder verwierf wereldwijde faam met zijn jarenlange strijd tegen corruptiepraktijken in Rusland. Onlangs verscheen van hem het boek Achtervolgd door de staatsmaffia, dat wereldwijd de bestsellerlijsten bestormt.

In zijn boek beschrijft Browder hoe hij in 2006 tot persona non grata werd verklaard. Zijn bedrijf Hermitage Capital kwam in Rusland in handen van malafide ambtenaren. Die staken een belastingteruggave van maar liefst 230 miljoen dollar in eigen zak.

Browders advocaat Sergei Magnitsky moest zijn onderzoek naar deze misstand met de dood bekopen. Browder beloofde de nabestaanden van Magnitsky dat de daders zouden gaan boeten.

Wie is Bill Browder?

  • Browder is een van de felste critici van de Russische president Vladimir Poetin.
  • Browder beschuldigt Poetin ervan op grote schaal geld in eigen zak te steken.
  • Hij pleit er al twaalf jaar voor om strenge sancties in te voeren tegen mensen die zich schuldig maken aan corrupte praktijken.
  • Die sanctiewetten dragen de naam van Sergei Magnitsky, Browders voormalige werknemer, die een groot corruptieschandaal op het spoor was.
  • Op 16 november 2009 werd Magnitsky na zware martelingen vermoord in een Russische cel.
  • Toenmalig Amerikaans president Barack Obama ondertekende de Magnitsky Act, een Amerikaanse wet vol maatregelen tegen hooggeplaatste Russen die betrokken waren bij corruptie.
  • De Russissche zakenman Dmitry Klyuev is volgens de Amerikaanse justitie sleutelfiguur in de corruptiezaak die Magnitsky op het spoor was.
  • Klyuev heeft volgens Browder een deel van het gestolen geld in Nederland witgewassen.

Browder begon een wereldwijde campagne voor invoering van de zogenaamde Magnitsky-wet. Op grond van deze wet kunnen landen individuen die zich schuldig maken aan corruptie of mensenrechtenschendingen op sanctielijsten zetten. Zo kunnen hun financiële tegoeden worden bevroren en is het niet meer mogelijk naar het land te reizen dat de sancties oplegt. In 2012 was de VS het eerste land dat de Magnitsky-wet invoerde.

In december 2020 voerde de Europese Unie een sanctiewet in waardoor financiële tegoeden kunnen worden bevroren en inreisverboden kunnen worden opgelegd. Onder druk van Hongarije draagt de wet niet de naam van Magnitsky. Ook kunnen op grond van de wet alleen mensenrechtenschenders gesanctioneerd worden en niet mensen die zich schuldig maken aan corruptie.

Via via belandde het gestolen geld ook in Nederland

De 230 miljoen dollar is volgens Browder door Klyuev en zijn handlangers via een wirwar van bedrijven witgewassen. Vervolgens is het in West-Europa en de VS beland. Een van de kanalen was de inmiddels opgeheven Universal Savings Bank. Die bank was eigendom van Klyuev. Volgens de Amerikaanse opsporingsautoriteiten zou alleen hier al 97 miljoen dollar zijn witgewassen.

Volgens gedetailleerd onderzoek van Browder en zijn team is via vennootschappen en stromannen die onder controle stonden van Klyuev in totaal ruim 15 miljoen euro overgemaakt naar acht verschillende rekeningen in Nederland. Het gaat om bankrekeningen bij ABN AMRO, MUFG Bank, Garantibank en de inmiddels failliet verklaarde Amsterdam Trade Bank, wat een dochter was van de Russische Alfabank.

De Amsterdam Trade Bank werd eerder al onderzocht door de FIOD (de opsporingsdienst van de Belastingdienst), omdat te weinig toezicht zou worden gehouden op mogelijke witwaspraktijken. Browder vermoedt dat deze Alfabank "bewust heeft deelgenomen aan het criminele netwerk, dan wel bewust nalatig is geweest". Vorig jaar april schikte het Openbaar Ministerie voor een bedrag van 480 miljoen euro met ABN AMRO wegens ernstige tekortkomingen bij het bestrijden van witwassen.

In 2020 deed advocaat Van Straaten namens Browder nogmaals aangifte tegen Klyuev, omdat in de tussenliggende jaren veel nieuwe bewijsstukken boven water zijn gekomen. Maar zowel op de aangifte uit 2017 als op die uit 2020 is dus nooit een reactie gekomen, aldus Van Straaten.

Het Openbaar Ministerie kan over de Klyuev-zaak geen mededelingen doen, laat een woordvoerder aan NU.nl weten.

In een eerdere versie van dit stuk stond dat het Openbaar Ministerie een onderzoek is gestart naar witwaspraktijken bij ABN AMRO. Dat is onjuist. Het OM deed vanaf 2019 onderzoek en dat leidde in april vorig jaar tot een schikking van 480 miljoen euro wegens ernstige tekortkomingen bij het bestrijden van witwassen bij de bank. De tekst is aangepast.

Hoe dit artikel tot stand kwam

  • NU.nl interviewde voor dit stuk Bill Browder en zijn advocaat Barbara van Straaten.
  • Ook namen we verschillende Amerikaanse rechtbankdocumenten en openbare bronnen door.
  • En konden we de aangifte tegen Klyuev uit 2020 inzien. Aangevuld met verder onderzoek van Browder.
  • Klyuev heeft de afgelopen jaren steeds weer zijn betrokkenheid ontkend bij witwaspraktijken.