Experts: Eerherstel voor Joodse notaris die Anne Frank zou hebben verraden
Door Afran Groenewoud22 mrt 2022 om 18:15
Historici die kritisch hebben gekeken naar een onderzoek dat een Joodse notaris aanwees als hoogstwaarschijnlijke verrader van Anne Frank, concluderen dat hij eerherstel moet krijgen, zo zeggen ze tegen NU.nl. De experts noemen het onderzoek dat hem als verrader bestempelde amateuristisch.
Het team van historici is afkomstig van verschillende Nederlandse universiteiten en het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies. Ze komen tot hun conclusie na twee maanden historisch onderzoek naar het leven van de Joodse notaris Arnold van den Bergh.
Hun rapport is, voordat het verscheen, inhoudelijk gecontroleerd door collega-historici die niet bij het werk betrokken waren. Dat was bij het eerdere onderzoek en het bijbehorende in januari verschenen boek Het verraad van Anne Frank niet gebeurd.
"We kunnen Van den Bergh niet vrijpleiten", legt gepromoveerd historicus en medeauteur Laurien Vastenhout namens de onderzoekers uit. "We weten het gewoon niet."
Wat volgens de auteurs van het dinsdag verschenen rapport De Joodse notaris en de beschuldiging van verraad wel vaststaat, is dat de belangrijkste argumenten van het vorige onderzoeksteam niet kloppen. Daarom verdient Van den Bergh volgens de historici eerherstel. Iedere beschuldiging aan het adres van de Joodse notaris moet worden ingetrokken, zeggen ze.
Team eerste onderzoek blijft vasthouden aan Van den Bergh als hoofdverdachte
Pieter van Twisk, hoofdonderzoeker van het team dat Van den Bergh als hoogstwaarschijnlijke verrader bestempelde, noemt het nieuwe onderzoek in een reactie tegen ANP een "heel mooi rapport". Hij is er blij mee en zegt het te gaan bestuderen.
"Maar vooralsnog heb ik nog niks gelezen waarvan ik denk: nu is onze theorie weerlegd", zegt de leider van het eerdere onderzoek. "Uiteindelijk komt het toch neer op het interpreteren van zaken. Zij leggen de accenten anders dan wij. Wij zeggen niet dat hij het heeft gedaan, maar Van den Bergh blijft voor ons de meest voor de hand liggende verdachte."
"Wij zijn er nooit op uit geweest om Van den Bergh te beschuldigen, maar zij wel om hem vrij te pleiten", stelt Van Twisk.
Dit leidde tot het kritische rapport over het aanwijzen van Van den Bergh als verrader van Anne Frank
Arnold van den Bergh, een Joodse notaris, zou een lijst met daarop het onderduikadres van Anne Frank hebben overhandigd aan de nazi's om zijn eigen familie te beschermen.
Die conclusie trokken onderzoekers "met 85-87 procent zekerheid" in januari uit een kopie van een anoniem briefje dat bij Otto Frank, Annes vader, was bezorgd. Daarop stond dat Van den Bergh de schuilplaats van Anne Frank verraden had.
Het onderzoek kreeg veel media-aandacht, ook door NU.nl. Al snel zeiden experts dat het onderzoek niet goed was uitgevoerd.
Een team historici van verschillende universiteiten en het NIOD besloot het deel van het onderzoek dat het leven van Van den Bergh belichtte kritisch te bekijken. Ze concluderen na historisch onderzoek dat de Joodse notaris eerherstel verdient.
Andere verdachten hadden wel een motief voor verraad
Op de vraag of Van den Bergh de waarschijnlijkste dader is, stelt Vastenhout dat dit niet het geval is. "We weten dat sommige andere verdachten in tegenstelling tot Van den Bergh een motief hadden om Anne Frank te verraden", licht de historicus toe. "Sommigen wisten waar zij en haar familie ondergedoken zaten. Dat geldt voor Van den Bergh niet."
De auteurs van De Joodse notaris en de beschuldiging van verraad concluderen dat Van den Bergh geen motief, geen gelegenheid en geen kennis had om Frank te verraden. De kinderen van Van den Bergh zaten al sinds oktober 1943 ondergedoken; Van den Bergh en zijn vrouw ten minste vanaf februari 1944, maanden voordat Anne en de andere onderduikers werden opgepakt. Het ontbrak hem daarom aan motief om zichzelf en zijn kinderen ten koste van Anne Frank te willen redden, stellen de onderzoekers van het kritische rapport.
Ook zou de Joodse notaris, in tegenstelling tot wat door het andere team beweerd werd, tijdens de Tweede Wereldoorlog geen toegang hebben gehad tot hooggeplaatste nazi's in Nederland.
Ten derde is er volgens de historici geen enkel bewijs voor lijsten met onderduikadressen van onder anderen de familie Frank. Van den Bergh zou die dus ook niet kunnen hebben overhandigd aan de Duitse bezetter, wat het eerdere team beweerde.
"Het team dat het onderzoek deed dat leidde tot het boek Het verraad van Anne Frank heeft losse puzzelstukjes zo naast elkaar gelegd dat het lijkt op een samenhangend verhaal", stelt Vastenhout vast namens de auteurs van het kritische rapport. De journalisten en voormalige politiemensen die het verraad onderzochten, zouden te weinig weten van (oorlogs)geschiedenis.
'Anoniem briefje valt in trend van verdachtmakingen na einde oorlog'
Een voorbeeld is de kopie van een anoniem briefje waarop stond dat Van den Bergh de schuilplaats van Anne Frank had verraden. Op basis daarvan werd geconcludeerd dat de Joodse notaris het onderduikadres van Anne Frank zou hebben overhandigd aan de nazi's om zijn familie te beschermen.
"Direct na de oorlog wemelde het van de verdachtmakingen", valt te lezen in De Joodse notaris en de beschuldiging van verraad. "Overal probeerden mensen hun straatje schoon te vegen of rekeningen te vereffenen."
Vastenhout benadrukt tegen deze site dat de onderzoekers die de Joodse notaris aanwezen als verrader de mist in zijn gegaan door geen aandacht te schenken aan historische context. Ook getuigenverklaringen uit die tijd kunnen volgens de onderzoekers gegeven zijn uit eigenbelang.
Kritisch rapport moest snel verschijnen om schade voor Van den Bergh te beperken
De auteurs van De Joodse notaris en de beschuldiging van verraad schreven het rapport zonder ervoor betaald te zijn in twee maanden in hun eigen tijd. "Dat is snel", geeft Vastenhout toe.
Maar Van den Bergh moest volgens de onderzoekers snel eerherstel krijgen. De naam van de Joodse notaris ging heel snel de wereld over als verrader van Anne Frank. Het boek stond lange tijd in bestsellerslijsten in Nederland en bijvoorbeeld ook de Verenigde Staten.
"Het is onacceptabel om iemand op deze manier een misdaad in de schoenen te schuiven", licht Vastenhout toe. "Juist omdat het om Anne Frank gaat, moet je zeker zijn van een ernstige beschuldiging als deze."
