Aanpak dronesmokkel gevangenissen schiet al drie jaar nauwelijks op

Door Afran Groenewoud

7 mrt 2022 om 04:59

De kabinetsaanpak van het met drones binnensmokkelen van drugs, telefoons en wapens in gevangenissen is bijna drie jaar na de aankondiging nauwelijks van de grond gekomen. Dat blijkt uit een rondgang van NU.nl langs de ministeries van Justitie en Veiligheid (JenV) en Defensie. Vakbond FNV en de centrale ondernemingsraad (cor) van het gevangenispersoneel willen dat het kabinet opschiet om de gevangenismedewerkers te beschermen.

Door smokkel met drones kunnen gevangenen tijdens hun verblijf hun criminele activiteiten voortzetten. Dat kan volgens FNV-bestuurder Yntse Koenen het gevangenispersoneel in gevaar brengen. Jim Nijdam, voorzitter van de cor van het gevangenispersoneel, benadrukt dat het probleem van dronesmokkel steeds groter wordt.

Minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming) verwijst in reactie op vragen van NU.nl naar een Kamerbrief uit juni 2021. Daar komt het woord 'drone' echter geen enkele keer in voor. Het ministerie van JenV laat aan NU.nl weten sinds 2020 bezig te zijn met proeven om drones met technische maatregelen boven gevangenissen te weren. De proeven worden volgens het ministerie "dit jaar geëvalueerd".

Dat duurt FNV en de cor te lang, omdat het gevangenispersoneel hiermee niet direct geholpen zou zijn. De vakbond wil dat het kabinet desnoods op basis van de voorlopige conclusies nu al overgaat tot actie.

Ministerie houdt een slag om de arm

Het ministerie van JenV houdt juist een slag om de arm als het gaat om mogelijke oplossingen. "Als hier effectieve mogelijkheden tussen zitten, kan op basis daarvan besloten worden welke technieken geschikt zijn om breder toe te passen, bij welke inrichtingen en tegen welke kosten", zegt een woordvoerder.

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) valt onder JenV. Weerwinds voorganger Sander Dekker meldde al in 2019 aan de Kamer dat de beheerder van de Nederlandse gevangenissen bezig is met een onderzoek naar mogelijke oplossingen, meldde onder meer Dronewatch.

DJI laat aan NU.nl weten nog steeds geen systemen tegen drones te hebben ingevoerd. Een verklaring voor waarom dit zo lang duurt, heeft de dienst niet.

Defensie heeft het verstoren van dronebesturing ook nog niet rond

Toenmalig minister van Defensie Ank Bijleveld wilde het in april 2019 "op zeer korte termijn" juridisch mogelijk maken om met technologie de besturing van drones onder meer in de buurt van gevangenissen te verstoren. Defensie geeft toe dat daar bijna drie jaar later nog niets van terecht is gekomen.

Het ministerie van Economische Zaken gaat weer over de Telecommunicatiewet, die voor de extra juridische ruimte aangepast moet worden. Een Defensie-woordvoerder belooft dat het kabinet de eventuele aanpassing van wetgeving "op korte termijn" in de ministerraad gaat bespreken.

Zo werkt het verstoren van een drone

Stoorzenders, zogenoemde jammers, breken meestal in op de communicatieverbinding tussen de bestuurder van een drone en de drone zelf.

Zodra de verbinding wegvalt, zal de drone - afhankelijk van hoe die is ingesteld - zijn vlucht onderbreken, blijven hangen in de lucht, terugkeren naar de opstijglocatie of een landing inzetten.

Ook bestaan er jammers die het gps-signaal van een drone verstoren. Daardoor drijft deze met de wind mee.

Alleen de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EOD), de Militaire inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD), bevoegde ambtenaren van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en opsporingsambtenaren met een verklaring van JenV mogen jammers gebruiken.

Alle gevangenissen hebben last van dronesmokkel

DJI wil om veiligheidsredenen niet zeggen welke maatregelen tegen drones al wel zijn genomen in de 28 zogenoemde penitentiaire inrichtingen (PI's). Het is de vraag of eventueel al genomen maatregelen tegen dronesmokkel in gevangenissen effect sorteren. Alle PI's hebben volgens de dienst "in meer of mindere mate last" van smokkelpogingen met drones.

Sommige gevangenissen nemen afzonderlijke maatregelen tegen smokkel met drones. PI Alphen aan den Rijn heeft bijvoorbeeld sinds 2020 boven twee van de luchtplaatsen van de gevangenis een metalen constructie die kleine onbemande vliegtuigjes moeten weren, laat een woordvoerder aan deze site weten. Maar vrijdag meldde de Alphense gevangenis toch nog een poging tot smokkel met een drone.

Personeel van PI Alphen onderschepte vrijdag telefoons en opladers die door een drone op de luchtplaats waren gedropt. De smokkelwaar zat in een pak drinkyoghurt. | Beeld: PI Alphen

Smokkel in gevangenissen neemt toe

De ontdekte smokkel in gevangenissen vertoonde in 2020 een stijgende lijn naar 3.948 incidenten, meldde Dekker in juni 2021 aan de Tweede Kamer. Een jaar eerder was er juist een dalende trend en stopte de teller bij 4.567 ontdekkingen.

DJI houdt de cijfers van de smokkel met drones niet apart bij. Volgens FNV neemt het probleem "halsoverkop" toe. De vakbond vermoedt dat het merendeel van de smokkel niet wordt ontdekt.

"Bijvoorbeeld rond Justitieel Complex Zaanstad vernemen wij in de wandelgangen dat er bijna dagelijks geprobeerd wordt daar iets te dumpen via een drone", zegt Koenen. "Soms gebeurt dat met camouflage van graszoden."

FNV heeft naar eigen zeggen bij DJI gepleit voor het plaatsen van netten en vliegverboden voor drones. Ook getrainde roofvogels moeten volgens de vakbond overwogen worden.

De politie testte in 2016 op Vliegkamp Valkenburg of een roofvogel een drone uit de lucht kan plukken en kan afvoeren naar een veilige locatie. | Beeld: ANP

Beveiliging dronefabrikanten niet waterdicht

Sommige fabrikanten hebben drones zo ingesteld dat die niet boven bijvoorbeeld vliegvelden kunnen vliegen. Marktleider DJI ging in 2019 een stapje verder en stelde deze zogenoemde geofencing ook in voor gevangenissen.

De beveiliging is niet waterdicht. Op internet zijn handleidingen te vinden om geofencing te omzeilen.

Bezoekers, leveranciers en personeel die spullen de gevangenis binnensmokkelen, riskeren sinds november 2019 een gevangenisstraf van maximaal zes maanden.

Gevangenen kunnen tot veertien dagen isoleercel opgelegd krijgen voor hetzelfde vergrijp. Dat gebeurde bijvoorbeeld in juni vorig jaar, toen bij een gevangene in PI Vught een patroon voor een vuurwapen werd gevonden.