Ook vrouwen kunnen en moeten plezier beleven in bed. Dat was de taboedoorbrekende boodschap die hoogleraar seksuologie Ellen Laan haar hele leven uitdroeg en wetenschappelijk onderzocht en onderbouwde. Zij overleed afgelopen weekend op 59-jarige leeftijd aan de gevolgen van borstkanker.

Laan werkte voor de afdeling Seksuologie en Psychosomatische Gynaecologie van het Amsterdam UMC en deed aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar seksuele gezondheid. Ook richtte ze Seksueel Welzijn Nederland op. Het doel van die organisatie was het dichten van de zogenoemde orgasmekloof: het fenomeen dat vrouwen minder vaak klaarkomen dan mannen.

Vanaf haar promotieonderzoek naar seksualiteitsbeleving bij vrouwen - ze studeerde eind jaren tachtig cum laude af - zette Laan het onderwerp wereldwijd op de wetenschappelijke agenda.

De hoogleraar bepleitte vurig dat vrouwen anatomisch net zozeer fysiek zijn uitgerust voor het ervaren van seksueel genot als mannen. Haar onderzoek trok toentertijd al internationale aandacht.

'Clitoris is een groot en gecompliceerd orgaan'

Zij zette de anatomie van de clitoris op de kaart en weerlegde de veel gebezigde mythe dat de meeste vrouwen kunnen klaarkomen door penetratie van een penis in de vagina. "We weten door recent onderzoek dat het hele clitorale complex een orgaan is dat net zo groot en mogelijk nog gecompliceerder is dan de penis van de man", vertelde haar collega Rik van Lunsen maandagavond in het NPO-radioprogramma Met het Oog op Morgen.

Bij vrouwen is het van cruciaal belang dat de clitoris opgezwollen is tijdens seks. Zij bleef ook benadrukken hoe belangrijk het is dat meisjes én jongens deze kennis wordt bijgebracht, zodat beide partijen meer plezier in bed kunnen beleven. Wie goed weet welke aanrakingen plezier opleveren, kan bovendien in bed ook duidelijk aangeven wat haar of zijn grenzen zijn.

Laan wilde mythes over seksuele beleving wegnemen

Laan beschreef en onderzocht dat seks niet louter tussen de oren of in het kruis plaatsvindt, maar een doorlopende wisselwerking tussen die twee elementen is. "En de ervaring wordt beïnvloed door wat de maatschappij ons heeft geleerd over wat seksualiteit is of zou moeten zijn", aldus Van Lunsen in Met het Oog op Morgen.

Zijn overleden collega Laan schreef meerdere boeken over dit onderwerp en werkte tot aan haar dood aan een nieuw werk waarin zij mythes over de verschillen tussen mannen en vrouwen in seksualiteit wilde weerleggen. Ook behandelde ze bij het Amsterdam UMC mensen met seksuele problemen.

'Mannen en vrouwen zijn gelijk in bed'

Haar wetenschappelijke werk kreeg in de loop der jaren steeds meer de vorm van activisme. "Ik richt me nu op het grotere publiek met de boodschap dat mannen en vrouwen - als het gaat om seks - meer gelijk zijn dan verschillend, en dat het voor het seksuele welzijn van vrouwen én mannen beter is als er meer gelijkheid is in seksueel plezier", vertelde Laan in een interview op de website van de Universiteit van Amsterdam.

Zij trad steeds vaker op de voorgrond om haar boodschap kenbaar te maken en deelde ook vooral haar eigen ervaringen op dit gebied. Zo gaf zij in 2018 een lezing op muziekfestival Lowlands en recent zat de seksuoloog nog in Op1 om de grootste misverstanden over het gedrag van vrouwen in bed te ontzenuwen.

Laan was Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw

Haar onvermoeibare queeste leverde Laan talloze belangrijke onderscheidingen op. Zij werd afgelopen november benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw voor haar taboedoorbrekende wetenschappelijke werk. "Is het niet fantastisch dat seksuele gelijkheid een koninklijk onderwerp is geworden?", schreef de seksuoloog op Twitter.

Eerder deze maand kreeg Laan de Lifetime Achievement Award van de European Society for Sexual Medicine voor de expertise, compassie en empathie waarmee zij haar boodschap uitdroeg.