De tekorten van 2021: Hoe het lerarentekort door vergrijzing al lang voorzien was
Door Shannon Bakker28 dec 2021 om 05:00
Van de wooncrisis tot de hoge werkdruk in de zorg en het onderwijs, 2021 was het jaar van de tekorten. In de laatste dagen van het jaar staat NU.nl in een speciale serie stil bij deze problemen. Hoe zijn ze ontstaan? Maar vooral: wat zijn de oplossingen? Vandaag: het onderwijs.
Hoe is dit tekort precies ontstaan?
Een op de zeven benodigde leraren ontbreekt in Amsterdam en Rotterdam. Landelijk is het lerarentekort ongeveer 8,5 procent. Waar komt dit immense probleem eigenlijk vandaan?
"Grotere klassen, minder lessen en een groter risico op voortijdig schoolverlaten. Dat zijn de mogelijke gevolgen van het lerarentekort, zoals dat zal ontstaan als er nu geen maatregelen genomen worden", schreef de Onderwijsraad al in 2006.
Dat het lerarentekort een probleem zou worden, is dus al zeker vijftien jaar bekend. De Onderwijsraad schreef destijds dat een groot deel van de leraren binnen afzienbare tijd met pensioen zou gaan. In 2010 meldde de Inspectie van het Onderwijs dat personeel in het onderwijs de hoogste gemiddelde leeftijd had van alle sectoren op de arbeidsmarkt.
Het aantal startende docenten is in de afgelopen vijftien jaar niet groot genoeg geweest om het vertrek van afzwaaiende docenten op te vangen. Ongeveer een kwart van de jonge leerkrachten stopt bovendien al binnen vijf jaar nadat ze zijn begonnen in het onderwijs.
De Onderwijsraad schreef in 2006 dat de begeleiding van starters in het onderwijs soms slecht was en dat er een gebrek aan carrièreperspectief was. Deze problemen spelen nog steeds, blijkt uit verschillende rapporten.
Door de coronalockdowns hebben leerlingen achterstanden opgelopen. Het inhalen van die leerachterstanden is extra moeilijk door het lerarentekort.
Scholen hebben extra geld gekregen, maar dat geld uitgeven aan personeel is op meerdere plekken heel moeilijk. Leraren zijn immers vaak niet te vinden. Invaldocenten bleken dit jaar al helemaal schaars te zijn geworden.
Het lerarentekort vormt op heel veel plekken een bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs, maar het tekort is ook oneerlijk verdeeld.
"In de wijken en buurten waar de problemen al het grootst zijn en kinderen het minst meekrijgen van thuis, zie je ook dat het lerarentekort nog veel groter is", vertelde de Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman (Onderwijs) eerder aan NU.nl. Als er te weinig leraren op een school zijn, vallen lessen vaker uit, zijn klassen geregeld groter en staan er soms mensen zonder diploma voor de klas.
Het lerarentekort is het grootst in het basisonderwijs. Maar ook op de middelbare scholen zijn er tekorten, vooral bij de vakken Duits, Frans, wiskunde, scheikunde, natuurkunde en Nederlands.
Merel van Vroonhoven, oud-voorzitter van Autoriteit Financiële Markten (AFM) en inmiddels docent in het speciaal onderwijs, presenteerde vorig jaar een rapport over de aanpak van het lerarentekort.
Ze concludeerde dat er een hoop gebeurt, maar dat het nog te weinig en te versnipperd is. Scholen en lerarenopleidingen moeten beter met elkaar gaan samenwerken en er moeten meer opleidingsplekken komen voor mensen die zich willen laten omscholen.
Uit onderzoek in opdracht van het ministerie van Onderwijs naar de tekorten op de middelbare scholen kwam daarnaast naar voren dat het kan helpen om het halen van een dubbele bevoegdheid makkelijker te maken. Een biologiedocent zou bijvoorbeeld makkelijker ook de bevoegdheid voor scheikunde moeten kunnen halen en een economiedocent zou zich sneller moeten kunnen laten omscholen tot wiskundedocent.
Eén maatregel - het ei van Columbus - waarmee je het lerarentekort kunt oplossen, is er volgens de onderzoekers niet. Er moeten veel verschillende maatregelen genomen worden.
Een langgekoesterde wens van het basisonderwijs lijkt in ieder geval in vervulling te gaan. In het regeerakkoord staat dat leraren in het basisonderwijs net zo veel moeten gaan verdienen als leraren in het voortgezet onderwijs. Mogelijk helpt ook dit iets bij het terugdringen van het lerarentekort op de basisscholen.
Woensdag lees je in deze serie meer over begrip voor elkaar.
