Demissionair staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid) moet meer onderzoek naar de situatie in Soedan doen voordat afgewezen asielzoekers mogen worden teruggestuurd. Tot dat oordeel komt de afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. De uitspraak is de zoveelste tegenslag voor Broekers-Knol: in het afgelopen jaar besloot de Raad van State herhaaldelijk dat de staatssecretaris haar huiswerk moest overdoen.

In de uitspraken van woensdag gaat het om Soedanese asielzoekers van wie het verzoek om een verblijfsvergunning is afgewezen. Broekers-Knol is van mening dat Soedan veilig genoeg is om ernaar terug te keren. De asielzoekers - het gaat om drie verschillende zaken - voeren aan dat de situatie in het land onduidelijk is, zeker nu er onlangs een staatsgreep is gepleegd.

Ze zijn politiek actief in Nederland en demonstreerden voor de ambassade in Den Haag tegen de aanwezigheid van militairen in de overgangsregering. De Raad van State volgt de asielzoekers in hun betoog: Broekers-Knol moet haar huiswerk overdoen.

Al jaren negeert de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bewijzen dat afgewezen Soedanese asielzoekers na terugkeer in Soedan worden gemarteld door de veiligheidsdienst NISS.

Uit onderzoek van NRC eerder dit jaar bleek dat Nederland in de afgelopen jaren zestien Soedanezen terugstuurde, waarbij werd samengewerkt met het autoritaire regime in het land. Verhalen over martelingen van twee uitgezette Soedanezen, onderbouwd met foto's, werden door de IND terzijde geschoven.

Geen asiel ondanks meldingen over marteling en detentie

In Soedan werd dictator Omar Al Bashir in 2019 afgezet, waarna er een overgangsregering kwam waarin militairen en burgers samenwerkten. In het ambtsbericht over Soedan staat dat de transitieregering soms met dodelijk en excessief geweld optreedt tegen politieke activisten en dat er ook sprake zou zijn van marteling en illegale detentie.

De militairen zouden binnen de regering te veel macht hebben, aldus het ambtsbericht. Toch vond de staatssecretaris dat de asielzoekers geen recht hadden op een tijdelijk verblijf in Nederland. De Raad van State vindt dat er een nieuw onderzoek moet worden uitgevoerd naar de feitelijke situatie in Soedan, zeker nu er in oktober een staatsgreep is gepleegd door de generaals en de situatie nog chaotischer is geworden.

Bestuursrechter laat tanden zien

Het is niet de eerste keer dit jaar dat de hoogste bestuursrechter Broekers-Knol terugfluit. In september moest een Algerijnse asielzoeker die al lange tijd in vreemdelingendetentie zat worden vrijgelaten omdat er geen uitzicht was op uitzetting. Palestijnen mogen niet worden uitgezet naar de Palestijnse Gebieden zolang niet is aangetoond dat de Verenigde Naties ze daar kunnen beschermen.

De staatssecretaris moet ook beter uitleggen waarom vreemdelingen zonder problemen kunnen worden teruggestuurd naar Griekenland, nu de opvang daar zo slecht geregeld is dat statushouders niet kunnen voorzien in hun levensonderhoud.

Het zijn voorbeelden waarin de afdeling Bestuursrechtspraak de overheid haar tanden laat zien. In april van dit jaar kwamen asieladvocaten met de bundel Ongehoord onrecht, waarin ze misstanden in het vreemdelingenrecht op één lijn stelden met die in de toeslagenaffaire. In de bundel worden vijftig zaken besproken waarin volgens de advocaten, gesteund door wetenschappers van de Radboud Universiteit, sprake is van misstanden.

Parallellen met de toeslagenaffaire

De afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft de afgelopen maanden teruggekeken op haar rol in de toeslagenaffaire. Ze kwam tot de conclusie dat ze de overheid te kritiekloos had gevolgd in het 'streng-strenger-strengstbeleid' en bood hiervoor haar excuses aan. "We zijn wakker geschud, de toeslagenaffaire heeft ons diep geraakt", zei voorzitter van de afdeling Bestuursrechtspraak Bart Jan van Ettekoven toen tegen NU.nl.

De bestuursrechters van de Raad van State spraken tijdens hun zelfonderzoek ook met asieladvocaten. Er werden 25 knelpunten gedefinieerd, waarvan er 16 over het vreemdelingenrecht gingen. Bij de presentatie van het rapport over de toeslagenaffaire zei Van Ettekoven expliciet dat ze bij de afdeling Bestuursrechtspraak "superalert' zijn als het gaat om het vreemdelingenrecht en dat "er kritische noten worden gekraakt in de richting van de staatssecretaris en de IND".