Het staatsbezoek van het koningspaar aan Griekenland van 13 tot 15 december, belooft een trip te worden vol voetangels en klemmen. Met waarschijnlijk onder meer een bezoek aan een vluchtelingenkamp op Lesbos.

Vanwege de vluchtelingencrisis is het bezoek sowieso al gevoelig. Daar kwam recent de zaak van de Nederlandse journalist bij die Griekenland moest ontvluchten na kritische vragen aan de Griekse premier. En een Nederlandse hulpverlener kan in Griekenland een jarenlange gevangenisstraf krijgen voor hulp aan vluchtelingen.

Onlangs was de Nederlandse ambassadeur Susanna Terstall op Lesbos om het bezoek voor te bereiden, zo meldde ERT news.

De RVD geeft het programma van het koningspaar nog niet vrij, wel zal "migratie" tijdens het staatsbezoek een belangrijk thema zijn, aldus een woordvoerder. Onlangs ontving het koningspaar op Huis ten Bosch in besloten kring vertegenwoordigers van Nederlandse hulporganisaties die in Griekenland actief zijn om ter voorbereiding te praten over migratievraagstukken.

Directeur Tineke Ceelen van Stichting Vluchteling juicht het toe dat het koninklijk paar in een vluchtelingenkamp gaat kijken, zoals Griekse media meldden. "Ik hoop dat het bezoek de ogen van politici in Den Haag zal openen voor onwettige pushbacks (het terug op zee duwen van boten met vluchtelingen, red.). Maar ook voor de uitzichtloze misère waarin de mensen in de kampen verkeren. Het is de hoogste tijd dat Europese landen hun verantwoordelijkheid nemen en meer mensen opnemen, zoals eerder is afgesproken."

Stichting Vluchteling zette zich de afgelopen jaren in voor de vluchtelingen. "Ik hoop van harte dat de koning en koningin veel tijd zullen besteden aan gesprekken met vluchtelingen zelf. En belangrijker: die vluchtelingen moeten vrijuit hun verhaal kunnen vertellen zonder dat ze bang hoeven te zijn voor hun positie nadat het paar is vertrokken."

Griekse regering ontkent pushbacks ondanks overstelpende bewijzen

"Met het bezoek aan Griekenland steken Willem-Alexander en Maxima zich in een wespennest", zegt een bron die betrokken is bij de voorbereidingen op het staatsbezoek over twee weken. Het paar gaat op bezoek bij een Griekse regering die bij hoog en laag ontkent dat de kustwacht in strijd met het Europese recht vluchtelingen terugstuurt die vanuit Turkije proberen het land in te komen.

De bewijzen voor die zogenaamde pushbacks zijn overstelpend. In oktober publiceerden verschillende Europese media (Pointer in Nederland) over gemaskerde mannen die vluchtelingen met geweld in bootjes de zee op jagen. De Europese migratie-commissaris Ylva Johannson reageerde geschokt ("geweld is volledig onacceptabel"), eiste een onafhankelijk onderzoek en ook een onafhankelijk controlemechanisme dat toeziet op handhaving van de Europese regelgeving. Maar daarvan is volgens Europarlementariër Tineke Strik nog niet veel terechtgekomen. "De Griekse overheid reageert tergend langzaam."

Strik hoopt dat het koninklijk paar tijdens het staatsbezoek zal gaan praten met onafhankelijke partijen zoals de Griekse ombudsman en UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties. Strik: "De organisaties kunnen vertellen wat er echt gebeurt in Griekenland."

Mannen, vrouwen en kinderen bedreigd en beroofd door Griekse kustwacht

Ondanks alle zorgen in Brussel gaan de pushbacks gewoon door. Begin november sleepte de Griekse kustwacht een Turks vrachtschip met maar liefst uitgehongerde 375 vluchtelingen aan boord na een tocht van vier dagen terug naar Turkse wateren. De organisatie Aegean Boat Report, die de illegale operaties nauwkeurig documenteert, meldde deze week dat de Griekse kustwacht 44 mannen, vrouwen en kinderen hebben beroofd, geslagen en bedreigd voordat ook zij op open zee werden achtergelaten.

De Nederlandse correspondent Ingeborg Beugel vroeg op 9 november tijdens een persconferentie aan de Griekse premier Kyriakos Mitsotakis "wanneer hij nou eens stopte met liegen" over de pushbacks. Mitsotakis ontbrandde daarop in woede, de beelden gingen de hele wereld over.

Beugel werd ernstig bedreigd en bij een supermarktbezoek bekogeld met stenen waarna ze halsoverkop terugkeerde naar Nederland, vertelde ze onlangs aan NU.nl. "De Griekse overheid heeft het na die aanvaring totaal niet voor Beugel opgenomen en dat is zorgelijk", zegt Thomas Bruning van de journalistenvakbond NVJ. "Ze moet ook wel weer terug kunnen om zonder problemen weer aan het werk te gaan. Het zou goed zijn als het koninklijk paar daar aandacht voor vraagt."

Griekse premier valt uit tegen Nederlandse journalist
90
Griekse premier valt uit tegen Nederlandse journalist

Voor Nederlander dreigt 25 jaar Griekse cel na hulp aan vluchtelingen

Niet alleen journalisten wordt het werken moeilijk gemaakt, ook hulpverleners die zich het lot van de vluchtelingen aantrekken, krijgen te maken met de Griekse autoriteiten. Amnesty International signaleerde in 2020 in verschillende Europese landen een criminalisering van de hulpverlening aan migranten, ook in Griekenland. In het land is onlangs een wet aangenomen die reddingsoperaties door hulporganisaties strafbaar stelt. Ook is het voor hen steeds moeilijker geworden om in Griekenland een vergunning te krijgen.

De 73-jarige Nederlander Pieter Wittenberg behoort tot een groep van 24 hulpverleners die worden verdacht van mensensmokkel, spionage, witwassen en lidmaatschap van een criminele organisatie. In de zomer van 2016 hielp de ervaren zeezeiler asielzoekers die vanuit Turkije de oversteek naar Lesbos maakten. Twee jaar later kreeg hij een dagvaarding in de bus, hij kan tot 25 jaar gevangenisstraf krijgen, maar vindt zelf dat hij niets anders heeft gedaan dan mensen in nood helpen. De zaak komt begin volgend jaar voor de rechter.

Wittenberg zet zich vanuit Nederland nog steeds in voor vluchtelingen. Hij verwacht weinig van het koninklijk bezoek. "Wat kunnen de koning en koningin nou doen?", zegt hij. "Het gaat om politici als Mark Rutte. Nederland en andere Europese landen moeten veel meer vluchtelingen opnemen, dat is het enige wat erop zit. We moeten Grieken, Spanjaarden en Italianen niet laten zitten met een enorm probleem, en dat doen we nu wel."

Nietszeggende opstelling Rutte over pushbacks beschamend, aldus Strik

GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik ziet in heel Europa een "verharding" van het migratiebeleid. Namens het Europarlement deed ze onderzoek naar misstanden bij grensbewakingsorganisatie Frontex. Ook is ze hoogleraar migratierecht aan de Radboud Universiteit.

"Met de recente pushbacks overtreffen de Grieken hun onbeschaamdheid en bruut geweld. Er is in Europa weinig politieke druk en dus wanen ze zich veilig", zegt Strik. "Ook Mark Rutte zei hier niets over op de persconferentie waar journalist Ingeborg Beugel haar vragen stelde. Hij had alle vertrouwen in de Griekse regering en was nietszeggend in zijn antwoorden. Dat vond ik wel echt beschamend."