Dit jaar werd in de Rotterdamse haven al 63.000 kilo cocaïne in beslag genomen, bijna drie keer zoveel als drie jaar terug. Het is dan ook 'gekkigheid' om de ambitie te hebben om de drugsoorlog te winnen, zegt officier van justitie Ernst Pols in gesprek met NU.nl. En dat is niet cynisch, maar realistisch.

Voor het vierde jaar op rij stijgt het aantal in beslag genomen kilo's cocaïne in de haven van Rotterdam. Werd er in 2018 nog ruim 22.000 kilo van de harddrugs gevonden, dit jaar was dat al 63.000 kilo. En het jaar is nog niet voorbij.

Dat de haven een spil vormt in de mondiale cocaïnehandel is niets nieuws. In een rapport van de Europese politiedienst Europol dat dit jaar verscheen, was de conclusie dat Rotterdam samen met Antwerpen inmiddels de belangrijkste ingang is voor cocaïne vanuit Zuid-Amerika en verdere verspreiding door Europa.

In datzelfde rapport wordt beschreven dat de productie van cocaïne in zogenoemde bronlanden als Colombia is toegenomen. Maar of de opgeschroefde productie één op één te koppelen is aan de toename van ontdekte kilo's cocaïne, weten we niet, aldus Pols, die officier van justitie is in Rotterdam.

Want: "Wat we niet weten, weten we niet en er is nogal wat dat we niet weten." Het klinkt wat cryptisch, maar het Openbaar Ministerie (OM) zegt simpelweg niet te weten hoeveel cocaïne er via de haven van de Rotterdam binnenkomt.

"En dus zijn de getallen nergens tegen af te zetten", legt Pols uit. "Slaan we bij wijze van spreken nog geen deuk in een pakje boter of zijn wij beter geworden? Zeg het maar. Ik hoop het laatste natuurlijk, door de toegenomen vondsten. Maar uiteindelijk denk ik dat je onder de streep moet zeggen dat we naar die totalen maar een slag in de lucht doen."

Grootste vangst dit jaar betrof meer dan 4.000 kilo

Grootste vangst dit jaar betrof meer dan 4.000 kilo
Grootste vangst dit jaar betrof meer dan 4.000 kilo
Foto: Openbaar Ministerie

Grootste haven van Europa als werkterrein

Op de vraag hoe het kan dat het OM dit niet weet, schetst Pols het werkterrein waar men mee te maken heeft als het gaat om de haven in Rotterdam. De grootste containerterminal van Europa die 125 vierkante kilometer beslaat en dagelijks werk biedt aan 180.000 mensen.

"Zorg dat je voldoende benzine bij je hebt en rij een keer het hele havengebied af. Dan weet je en dan voel je hoe immens het is. Ik snap de voor de hand liggende vragen, maar de antwoorden zijn minder voor de hand liggend."

Uit de jaarcijfers van de haven in 2020 blijkt dat er meer dan 120.000 schepen de haven hebben aangedaan met honderden miljoenen tonnen aan goederen. Uit kwartaalcijfers van dit jaar is duidelijk dat het aantal tonnen aan goederen is gestegen.

"Als het gaat om smokkel van cocaïne weten we hoe het werkt", vertelt Pols. "Hoewel er altijd nieuwe manieren van smokkel worden bedacht, die vervolgens weer worden ontdekt, Maar het punt is, het is te massaal, het is te groot. De terreinen, de logistiek. Dan zou je ongelooflijk veel mensen moeten hebben om dat helemaal te kunnen dichtzetten."

Rotterdamse haven is grootste containerhaven in Europa

Rotterdamse haven is grootste containerhaven in Europa
Rotterdamse haven is grootste containerhaven in Europa
Foto: Pro Shots

Capaciteit en economische belang als problemen

In die laatste opmerking komen volgens Pols twee problemen naar voren. Aan de ene kant is dat de capaciteit. De haven kent dit jaar een flinke toename in het aantal uithalers, personen die voor een paar duizend euro zich op het haventerrein begeven om de drugs uit de zeecontainers te halen.

Sommigen verblijven meerdere dagen in zogenoemde 'hotelcontainers' tot ze een seintje krijgen waar de cocaïne zich bevindt. Eerder dit jaar werden er nog negen mannen uit zo'n container gered nadat ze zelf het alarmnummer hadden gebeld omdat de deur in het slot was gevallen en ze in ademnood kwamen.

Meer dan 452 uithalers zijn er dit jaar al aangehouden ten opzichte van 281 een jaar eerder. "En als je met hetzelfde aantal mensen deze uithalers moet aanpakken, zal je daar niet succesvoller in zijn", is de conclusie van Pols.

Het OM hoopt dat de nieuwe uithalerswet een afschrikkende werking heeft omdat deze de mogelijkheid biedt om celstraf op te leggen als iemand zich onbevoegd op het terrein bevindt. Nu kan enkel een boete van 95 euro worden opgelegd aan een verdachte als deze niet gekoppeld kan worden aan een gesmokkelde lading cocaïne. Gevolg is dat de veelal jonge jongens soms meerdere keren per jaar worden aangehouden. "Ik ben gek op schepen", krijgen we dan te horen.

Het OM gaat uit van het principe dat er voor het uithalen van de drugs altijd hulp van binnenuit nodig is, oftewel corruptie. "De boeven hebben hetzelfde probleem als wij, en dat is de omvang van de haven. Je moet dus weten waar je drugs zijn en zonder hulp van binnenuit kom je daar niet achter", legt Pols uit. "Dat kunnen mensen zijn die werkzaam zijn bij containerbedrijven, of die het terrein bewaken en natuurlijk ook overheidsfunctionarissen die hier hun medewerking aan verlenen."

Voorbeeld van een hotelcontainer aangetroffen in de haven

Voorbeeld van een hotelcontainer aangetroffen in de haven
Voorbeeld van een hotelcontainer aangetroffen in de haven
Foto: Openbaar Ministerie

'Je krijgt criminaliteit niet de wereld uit'

Een tweede probleem, "en dat is ook een hele moeilijke", is de economische component. "Want voor elke barrière die je opwerpt in de haven, gaat dit onmiddellijk ten koste van het economische belang en dat is een lastig dilemma. Misschien is het fysiek best mogelijk om die haven helemaal dicht te zetten, maar dan heb je over een jaar geen haven meer."

Op de opmerking dat dit alles klinkt als een onoplosbaar probleem, antwoordt de officier dat je daarom moet werken vanuit een "realistisch ambitieniveau."

"Wij krijgen vaak de vraag of we deze strijd kunnen winnen. Nou, dat denk ik niet. Maar dat geldt eigenlijk voor alle vormen van criminaliteit. Het raakt aan de vraag, krijg je criminaliteit de wereld uit? Nee, natuurlijk niet. Maar de vraag is voor mij veel meer: hou je het binnen de perken? hou je het beheersbaar?

Wat dat betreft waakt Pols ook voor overdrijving. "Steeds vaker valt ook de term narcostaat, maar daar heb ik geen begin van een gevoel bij. Het is echt niet zo dat de drugsmaffia helemaal geïnfiltreerd is in het bestuur. Hetzelfde geldt voor de opbrengsten. Natuurlijk wordt er veel geld verdiend. Maar het is niet zo dat de Nederlandse economie voor een deel of zelfs een groot deel drijft op drugsgeld. Dat is gewoon niet waar."

Hij vat het samen met een uitspraak van Johan Cruijff: "Ze kunnen niet van je winnen, maar je kan wel van ze verliezen. Daarmee bedoel ik te zeggen dat de overheid altijd de langste adem zal hebben en er altijd zal zijn. Maar om niet te verliezen moeten we blijven investeren om de drugshandelaren bij te benen."