Tienduizenden ouders raakten ernstig in de (financiële) problemen doordat rechters hen onvoldoende hebben beschermd en aan juridische tunnelvisie leden in het toeslagenschandaal. De Raad voor de Rechtspraak bevestigt deze uitkomst van een kritische evaluatie van de affaire door rechters zelf waar het AD vrijdag over schrijft.

Doordat rechters vaak de kant kozen van de fiscus, leverden ze "een wezenlijke bijdrage aan het in stand houden van de spijkerharde uitvoering" van de regels van de kinderopvangtoeslag. Ouders moesten hierdoor zelfs voor de kleinste fouten alle kinderopvangtoeslag terugbetalen.

Zo stond in een vonnis van de rechtbank Midden-Nederland uit 2015 dat ouders 27.554 euro moesten terugbetalen omdat ze een bedrag van 77,32 euro niet hadden betaald. "Een dergelijk openstaand bedrag is, hoe klein ook, gelet op de jurisprudentie van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State, voldoende om de hele kinderopvangtoeslag terug te vorderen", aldus de bestuursrechter in die zaak.

De evaluatie werd de afgelopen zes maanden uitgevoerd door de Werkgroep Reflectie Toeslagenaffaire, onder leiding van rechter Jan van Catsburg (rechtbank Midden-Nederland). De werkgroep bekeek alle 16.753 kinderopvangtoeslagen die tussen 2010 en 2019 aan bestuursrechters werden voorgelegd.

Ouders in hoger beroep vaak alsnog in ongelijk gesteld

Daaruit bleek dat gedupeerde ouders in nog geen kwart van de gevallen (23,2 procent) gelijk kregen van de rechter. In hoger beroep werden zij vaak alsnog in het ongelijk gesteld. Bestuursrechters gaven ouders hierdoor vaak ongelijk, omdat ze hen niet blij wilden maken met een "dooie mus", aldus de evaluatie. Hierdoor bleven rechters de 'alles-of-nietsuitleg' van de Raad van State volgen.

Het werd ouders bovendien extra lastig gemaakt doordat zij in veel gevallen moesten procederen zonder advocaat of rechtsbijstand, omdat zij daar bij bezwaarprocedures in toeslagenzaken geen recht op hebben.

De onderzoekers vinden dat rechters in zaken vaker de kant moeten kiezen van de burgers, zeker als zij onevenredig worden benadeeld als ze in het ongelijk worden gesteld. Rechters moeten zich een stuk beter gaan inleven in de burgers en niet alleen de relevante feiten bekijken, aldus de conclusies in rapport Recht vinden bij de rechtbank. Het rapport van Van Catsburg verschijnt volgende week.