Bij het coronaprotest in Amsterdam werd zondag door betogers een levensgrote galg opgezet, die volgens iemand op Twitter voor demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) bestemd was. Het geruchtmakende incident staat niet op zich: bij een eerder boerenprotest werd bijvoorbeeld een grafkist met de naam van GroenLinks-voorman Jesse Klaver meegenomen. Experts zijn verdeeld over de vraag of de heftige symboliek van deze tijd is en of ertegen kan of moet worden opgetreden.

"Als je naar de lange termijn kijkt, is er niets nieuws aan", zegt hoogleraar moderne politieke geschiedenis Annelies de Dijn. "Dit soort symboliek bij demonstraties is iets wat we al heel lang kennen", aldus hoogleraar vroegmoderne Nederlandse geschiedenis Judith Pollmann.

Pollmann wijst bijvoorbeeld naar protesten vanaf eind 2015 tegen de komst van asielzoekerscentra in diverse dorpen en steden. Toen legden betogers dode varkens(koppen) neer bij (beoogde) terreinen van de opvangcentra. Pollmann beschrijft de acties als 'symbolisch geweld', waarmee mensen ongewenste acties kunnen aanduiden. "De symboliek maakt het echter heel persoonlijk en dus agressiever", legt ze uit.

De Dijn vergelijkt de galg en grafkist met taferelen die gezien werden bij protesten uit de tijd van de Franse revolutie. Ze noemt het "eigenaardig" dat de symboliek nog steeds voorkomt, maar benadrukt dat er niet te veel achter de accessoires gezocht moet worden. "Symbolen zijn symbolen. Ik zou er niet van uitgaan dat de politicus in kwestie dood wordt gewenst als er een doodskist is. Laten we niet overdrijven of in paniek raken."

De Jonge deed aangifte van bedreiging

  • Hugo de Jonge verklaarde eerder dat hij aangifte ging doen van bedreiging vanwege een tweet met de opgezette galg. Een gebruiker had een foto geplaatst met de tekst: "De galg hangt voor je klaar, Hugo!"

'Je moet tegen deze normvervaging blijven optreden'

Volgens Remieg Aerts, hoogleraar Nederlandse geschiedenis en politieke geschiedenis, was er de laatste jaren wél een nieuwe, zorgelijke ontwikkeling. Volgens hem is de protestintentie de laatste jaren verschoven van het "maken van een punt" naar het "demoniseren en bedreigen van anderen". Aerts beschrijft de acties bij het corona- en boerenprotest als een "op de tegenstander gerichte, confronterende en bijna terroriserende actie".

Aerts vermoedt dat de heftige symboliek over is komen waaien omdat mensen andere internationale acties in de gaten houden. Hij vergelijkt het met de opkomst van bloemenzeeën en kaarsen aansteken bij herdenkingsacties, die volgens hem startten na de dood van prinses Diana. "Het punt waarop deze agressieve symboliek is overgenomen, weet ik niet. Maar ik vermoed dat het redelijk recent is."

Dat wil niet zeggen dat er nooit discutabele of ronduit gewelddadige protestacties in Nederland hebben plaatsgenomen, benadrukt Aerts. Hij noemt bijvoorbeeld de Revolutionaire Anti-Racistische Actiegroep (RaRa), die begin jaren negentig bomaanslagen pleegde op het ministerie van Sociale Zaken en de woning van oud-staatssecretaris Aad Kosto.

Aerts raadt aan om de acties serieus te nemen. "Er bestaat bijna een motto van 'een dag geen bedreiging is een dag niet geleefd'", vertelt hij. "Je kan je schouders erover ophalen, maar het is een ernstige vorm van normvervaging. Daar moet je tegen blijven optreden."

'Hoe strafbaar het is, bepalen de overheid en rechtbank'

Ook De Dijn en Pollmann zetten kanttekeningen bij de acceptatie van geruchtmakende protestacties. "Er is natuurlijk een harde lijn tussen protestsymbolen tegen publieke figuren en mensen van wie duidelijk is dat zij écht actie willen ondernemen na een bedreiging", aldus De Dijn. Ze durft niet te zeggen welke reactie gepast zou zijn op bijvoorbeeld de actie van afgelopen weekend.

Pollmann vraagt zich af of mensen bewust zijn van hoe agressief hun actie overkomt. "De actie was en is agressief, maar het blijft uiteindelijk een uiting: eigenlijk wens je iemand dood met die grafkist. Hoe strafbaar dat is, daar gaan de overheid en de rechtbank over."

Verbetering: In een vorige versie van dit artikel stond dat de galg bij de demonstratie ' vermoedelijk bestemd' was voor minister De Jonge. Dit klopt niet: de demonstrant die de galg meenam heeft voor zover bekend geen uitingen van die aard gedaan. De link met De Jonge werd gelegd door een commentator op Twitter.