De overheid moet duidelijker zijn in wat scholen moeten, mogen en niet mogen. Dat schrijft de Onderwijsraad dinsdag in een nieuw advies. Artikel 23 van de Grondwet legt de vrijheid van onderwijs vast, maar is geen vrijbrief voor discriminatie en ongelijke behandeling, stelt het adviesorgaan.

In de afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten op bijzondere scholen geweest. Zo werden lhbtiq+-jongeren door de Gomarus Scholengemeenschap in Gorinchem, een reformatorische middelbare school, gedwongen om uit de kast te komen.

Daarnaast zou op het islamitische Cornelius Haga Lyceum in het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West sprake zijn geweest van een onveilig klimaat en autoritair gedrag. Verder zou op de orthodox-joodse school Cheider in Buitenveldert misbruik hebben plaatsgevonden en heeft de school daar geen aangifte van gedaan.

Volgens de Onderwijsraad hoeft artikel 23 van de Grondwet niet aangepast te worden, maar moeten de grenzen wel duidelijker worden. Ook moet de overheid sneller en alerter reageren als de grens overschreden wordt. De overheid hoeft dan niet alleen naar de onderwijswetgeving te kijken, maar kan ook gebruikmaken van andere wetten en regels.

In extreme gevallen kan de politie, het Openbaar Ministerie (OM) of de AIVD ingezet worden. Ook kunnen klachten worden ingediend bij de inspectie of het College voor de Rechten van de Mens.

Incident Gomarus voorbeeld van goede handhaving

Volgens Edith Hooge, voorzitter van de Onderwijsraad, is de afhandeling van het incident op de Gomarus Scholengemeenschap juist een voorbeeld van goede handhaving. "Dat incident is onacceptabel", zegt ze tegen NU.nl. "De onderwijsinspectie heeft na het onderzoeken van een melding aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie."

Het is volgens Hooge echter vaak voor zowel scholen als de overheid onduidelijk wat mag en moet rond onderwijs. Dit leidt tot aanhoudende discussies, zegt de voorzitter van de Onderwijsraad. Daarom is de Onderwijsraad nu in de aanloop naar een nieuw regeerakkoord met een advies gekomen. De overheid moet volgens Hooge vanwege de discussies verduidelijken wat wel en niet mag.

Onderwijsraad bezorgd over kennis van rechtsstaat

Ook moet de overheid strengere eisen stellen aan wat scholen leerlingen moeten leren over democratisch burgerschap, zegt Hooge. De Onderwijsraad is daar bezorgd over: jongeren zouden niet veel kennis hebben van de rechtsstaat en de politiek.

"Democratisch burgerschapsonderwijs legt uit hoe hoe we met elkaar omgaan in een open samenleving", legt Hooge uit. "Scholieren leren bijvoorbeeld om respect te hebben voor de mening van een ander en dat je niet mag discrimineren."

Einde aan vrijheid van onderwijs niet aan de orde

Hooge wil ouders die hun kind uit overtuiging naar bijvoorbeeld een katholieke school, islamitische school of montessorischool sturen geruststellen. "We willen de vrijheid van onderwijs behouden. Juist daarom geeft de Onderwijsraad dit advies. Dankzij duidelijke eisen aan wat mag en niet mag, is er ruimte voor de vrijheid van onderwijs."

Bijzondere scholen mogen in Nederland hun eigen overtuiging en visie overdragen op leerlingen. De Onderwijsraad benadrukt in het advies dat dit een aanvulling moet zijn op de verplichte en democratische gemeenschappelijke kern. "En niet andersom."