Een rechter kan worden gewraakt als de betrokkenen denken dat een bepaalde rechter of meerdere rechters partijdig zijn. Als er dan inderdaad sprake is van partijdigheid, wordt de rechter vervangen. Een partij kan de rechter(s) voor, tijdens of na (maar voor de uitspraak) wraken.

Als de rechter het eens is met de wraking, trekt die zich terug uit de rechtszaak en komt er een nieuwe rechter. Is de rechter het niet eens met de wraking, dan gaat het verzoek naar een zogeheten wrakingskamer. Die bestaat uit drie ervaren andere rechters. De wrakingskamer beslist binnen twee weken of een rechter wel of niet mag aanblijven.

De uitspraak van de wrakingskamer is bindend. Als de rechter mag blijven zitten, is het mogelijk om die voor een tweede keer te wraken, maar alleen als er nieuwe feiten of omstandigheden zijn. Als er een nieuwe rechter opgetrommeld moet worden, kan ook deze rechter gewraakt worden en begint het hele riedeltje opnieuw.

Om het nog ingewikkelder te maken, is het óók mogelijk om de wrakingskamer te wraken. De wrakingskamer kan dit verzoek naast zich neer leggen of er wordt een nieuwe wrakingskamer opgetuigd.

Wrakingsverzoeken weinig succesvol

Wrakingsverzoeken zijn niet vaak succesvol, blijkt uit cijfers van de Raad voor de rechtspraak. Vorig jaar waren er 675 wrakingsverzoeken. In slechts zeventien gevallen werd de rechter daadwerkelijk vervangen. In 2019 waren er twintig succesvolle wrakingsverzoeken, maar op het totale aantal van 693 was dit omgerekend maar 2,9 procent.

Er gaan stemmen op om de wrakingsprocedure te verbeteren. Een van de voorstellen is om wrakingsverzoeken te laten behandelen door rechters uit een ander gerecht (dus een andere regio) dan het gerecht waar de gewraakte rechter werkt.

Mogelijk daalt het aantal wrakingsverzoeken naar aanleiding van een uitspraak van de Hoge Raad. Die bepaalde eind 2018 dat een inhoudelijk oordeel of tussenvonnis, of de motivering daarvan, geen reden mag zijn om een rechter te wraken.