Er is sinds de moord op Derk Wiersum te weinig gebeurd om de beveiliging van advocaten te verbeteren, zeggen verschillende prominente advocaten in gesprek met NU.nl. Maandag begint de strafzaak rond de moord op de raadsman van kroongetuige Nabil B. in het Marengo-proces. "Advocaten schaffen hun eigen kogelvrije vesten aan."

Dit nooit meer, zei minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus enkele uren na de moord op Wiersum. Hij noemde de liquidatie een aanslag op de rechtsstaat. Twee jaar later vraagt Anno Huisman, lid van het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten (NVSA), zich af wat er van die woorden terecht is gekomen. "Wat is er nu concreet veranderd?"

Het is een bittere constatering aan de vooravond van het proces tegen de verdachten van het neerschieten van Wiersum. De raadsman werd voor zijn huis in Amsterdam doodgeschoten, vermoedelijk omdat hij Marengo-kroongetuige Nabil B. bijstond.

Advocaten krijgen volgens Huisman steeds vaker te maken met ernstige bedreigingen, stalking en fysieke mishandeling. Dat concludeert hij op basis van gesprekken die hij voerde met collega's en een enquête die afgelopen november onder advocaten werd afgenomen, maar ook op basis van zijn eigen ervaring. "Dit zijn geen incidenten meer."

Na de dood van Wiersum werden onder leiding van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) rechters, leden van het Openbaar Ministerie (OM) en advocaten in het proces rond Ridouan T. zwaarbeveiligd. De dreiging tegen advocaten concentreert zich echter niet alleen op diegenen in het Marengo-proces.

Advocaat en curator Philippe Schol werd een kleine twee maanden na Wiersum neergeschoten. Hij overleefde de aanslag, maar hield er beschadigde zenuwen in zijn been aan over. Aanleiding tot het incident zou de afwikkeling van een faillissement van twee sportscholen zijn, waarvan er een door de eigenaar gebruikt zou worden om geld wit te wassen.

Of de eigenaar ook achter de aanslag zit, is niet bekend. Schol liet begin dit jaar weten dat hij in eerste instantie te horen kreeg dat hij zelf zijn beveiliging moest regelen.

In augustus en november vorig jaar werden respectievelijk het advocatenkantoor van Jan-Hein Kuijpers in Amsterdam en dat van Louis de Leon en Yassine Bouchikhi in Utrecht beschoten.

Een kogelgat in het raam van het advocatenkantoor van Jan-Hein Kuijpers.

Een kogelgat in het raam van het advocatenkantoor van Jan-Hein Kuijpers.
Een kogelgat in het raam van het advocatenkantoor van Jan-Hein Kuijpers.
Foto: ANP

Simpelste maatregelen gaan mis

Volgens Huisman gaat het met de simpelste veiligheidsmaatregelen al mis. "Het gevaar ligt het meest voor de hand daar waar de 'strijdende partijen' elkaar treffen: in de rechtbank. Als zelfs daar de beveiliging van gasten, te weten journalisten, advocaten, maar ook anderen, na alle incidenten die we de afgelopen jaren hebben meegemaakt, by far niet op orde is, dan kan ik niet anders dan concluderen dat zelfs op het meest basale niveau de beveiliging onvoldoende is."

Huisman maakte het zelf mee bij de rechtbank in Zwolle. Er was sprake van een concrete dreiging in een gevoelige zaak en hij benaderde de rechtbank zelf met een veiligheidsplan. "Die beveiligingsmaatregelen zijn ook overgenomen, maar ik vind het nogal wat dat ik als advocaat die maatregelen moet aankaarten. Het is ook niet dat de rechtbank mij eens belt met: wat kunnen we voor u betekenen?"

De zorgen bij Huisman zijn groot. "Wat wij zien is dat de overheid pas ingrijpt bij een concrete dreiging", vervolgt hij. "Oftewel een melding, en op basis daarvan wordt een dreigingsanalyse gemaakt, maar veel advocaten staan al zo nadrukkelijk in de frontlinie dat dit proactief moet gebeuren. Wij hebben begrepen dat er advocaten zijn die vanuit zichzelf kogelvrije vesten aanschaffen."

Vertrouwen in overheid is niet groot

Het vertrouwen in de overheid is broos. Advocaten die dit uitspreken willen niet met naam genoemd worden, maar wijzen op fouten die zijn gemaakt; zo dook de foto van Nabil B. tot viermaal toe op in het dossier, door blunders van het Openbaar Ministerie (OM).

Ook hebben zij het over de moord op de onschuldige broer van de kroongetuige in maart 2018, die ondanks waarschuwingen van de familie aan justitie niet werd beveiligd, en over Wiersum zelf, in wiens geval justitie niet de inschatting maakte dat dit hem zou kunnen overkomen.

Twee advocaten van nabestaanden van de kroongetuige stapten begin vorig jaar op omdat de beveiliging van de overheid in hun ogen faalde. Het Parool, dat het vertrek onthulde, schreef dat de raadslieden die vanwege hun veiligheid anoniem bleven, bang waren dat hun naam door fouten van de overheid bekend zou worden.

"Toen heb ik niemand gehoord", aldus advocaat Richard Korver, wijzend naar politici, maar ook naar de Nederlandse orde van advocaten (NOvA). Zelf staat hij de kinderen en moeder van de doodgeschoten broer van Nabil B. bij. Op zijn eigen situatie wil hij desgevraagd niet ingaan.

"Het is nu al zo dat angst maakt dat sommige slachtoffers, maar zelfs ook hun advocaten, afzien van het indienen van claims of het uitoefenen van spreekrecht. We merken dat veel advocaten in liquidatiezaken niet meer durven op te treden", zegt Korver in zijn hoedanigheid als voorzitter van de stichting Landelijk Advocaten Netwerk Gewelds- en Zeden Slachtoffers (LANGZS). "Dat is zeer zorgwekkend. Angst ondermijnt het vertrouwen in de rechtsstaat."

"Als het klopt dat slachtoffers of hun advocaten vanwege dreiging afzien van hun rechten, dan vindt de NVSA dat een ernstige zaak", zegt Huisman hierover. "Een eerlijk proces vereist dat alle procesdeelnemers, ongeacht of het om verdachten of om slachtoffers gaat, hun rechten in volle omvang kunnen uitoefenen."

Wens om in vertrouwen verhaal te kunnen doen

Als een advocaat bedreigd wordt, dan kan diegene zich wenden tot de lokale orde, omdat de verantwoordelijkheid in eerste instantie bij de werkgever ligt. Is de bedreiging dusdanig ernstig, dan kan een advocaat zich tot de politie wenden, maar dat zorgt voor ongemak bij raadslieden.

Wil iemand beveiligd worden, dan moet er een dreigingsanalyse worden gemaakt, maar daar is wel aangifte voor nodig. Bovendien worden in die aangifte de naam en toenaam van de advocaat genoemd.

Volgens advocaat Vito Shukrula zit daar het probleem. Hij is zelf ernstig bedreigd door criminelen, maar aangifte hiervan betekent ook dat je jezelf kwetsbaar maakt vanwege het noemen van je naam. Hij is voorstander van de mogelijkheid om in vertrouwen zijn verhaal te doen bij bijvoorbeeld een partij als de NCTV, op zo'n manier dat er een adequate beoordeling kan plaatsvinden ten aanzien van te nemen noodzakelijke veiligheidsmaatregelen. Deze wens wordt gedeeld door de NVSA en Huisman zegt de roep hierom van meer advocaten te horen.

De NOvA zegt in een reactie hierop dat voor deze gevallen juist de noodtelefoon in het leven is geroepen. "Dat is de schakel tussen bedreigde advocaten en de NCTV", verduidelijkt een woordvoerder. De NOvA zegt regelmatig contact te hebben met de de NCTV. "En als er verbeteringen wenselijk zijn op de manier waarop onze samenwerking op dit punt nu verloopt, dan zullen wij dat met de NCTV bespreken."

Ze wijst erop dat er sinds de dood van Wiersum wel stappen zijn gezet om advocaten weerbaarder te maken door middel van een training. Daarnaast kan een veiligheidsscan van het advocatenkantoor worden uitgevoerd, om eventuele kwetsbaarheden aan het licht te brengen. De kosten van deze aanpassingen zijn dan wel weer voor de advocaat zelf, en lang niet iedereen kan die betalen. Huisman pleit dan ook voor het opzetten van een fonds waaruit dit gefinancierd kan worden.

Discussie over beveiliging laait weer op

Het zijn problemen die nog geen week na de aanslag op Peter R. de Vries, die Nabil B. bijstond als vertrouwenspersoon, aangekaart worden. Opnieuw valt de kwalificatie aanslag op de rechtsstaat en laait de discussie over de beveiliging van personen weer op.

In een brief over deze moordaanslag zei Grapperhaus: "Het stelsel bewaken en beveiligen wordt geconfronteerd met zaken die complexer, langduriger en extremer in omvang en zwaarte zijn geworden. Excessief geweld tegen onder meer ambtsdragers, advocaten en journalisten binnen onze democratische rechtsstaat is geen taboe meer."

Volgens Grapperhaus vindt momenteel de eerste uitbreiding van zowel materiaal als personeel plaats. Daarnaast doet een commissie onderzoek naar het bewaken en beveiligen van het stelsel. Het advies wordt uiterlijk 1 oktober 2021 verstrekt.

Wie was de geliquideerde advocaat Derk Wiersum?
1
Wie was de geliquideerde advocaat Derk Wiersum?