De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) maakt nog te vaak fouten bij het aanvragen van ingrijpende bevoegdheden. De geheime dienst heeft de toezichthouder, die van tevoren akkoord moet gaan met bijvoorbeeld een telefoontap of een hack, "niet altijd volledig en een aantal maal ook onjuist" geïnformeerd.

Het is de tweede keer dat de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) in haar jaarverslag haar zorgen uit. Ook de MIVD, de militaire tegenhanger van de AIVD, heeft de toezichthouder onjuiste informatie gegeven.

"Het is dus meerdere keren gebeurd", zegt TIB-voorzitter Mariëtte Moussault vrijdag in gesprek met NU.nl. Ze noemt de incidenten ernstig. De commissie verwacht dat de geheime diensten stappen zetten om de situatie te verbeteren.

"Een voorbeeld ging over het verlengen van een telefoontap", zegt Moussault. "Daarin stond de opbrengst van de eerste inzet van de tap beschreven. Dat zag er aanvankelijk goed uit. Maar toen we beter gingen kijken, zagen we dat die opbrengst helemaal niet van een tap kan komen, maar alleen van een hackoperatie. Terwijl bij dit target helemaal geen hackoperatie liep."

"Soms levert een tap nog niets op, maar kan het toch noodzakelijk zijn om met het onderzoek door te gaan. Maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat bij het aanvragen van verlenging een opbrengst opgeschreven wordt die niet mogelijk is."

Moussault wil niet zeggen of het voorval zich bij de AIVD of de MIVD heeft voorgedaan. De TIB heeft ook geen indicatie dat er opzet in het spel was. "Een medewerker bleek bij het knippen en plakken een fout gemaakt te hebben."

AIVD-directeur wijt fouten aan 'complexiteit en snelheid'

"Iedere keer dat de TIB dit constateert, is er een te veel", reageert AIVD-directeur Erik Akerboom, die donderdag met NU.nl sprak over de invloed van het coronavirus op dreigingen voor de nationale veiligheid.

"We streven naar nul. Maar je moet je voorstellen dat het heel vaak om hele specifieke, zeer gedetailleerde, complexe operaties gaat. Iedere week gaan we met zestig, zeventig van dit soort documenten naar de TIB."

"In een zeer beperkt aantal gevallen komt het voor dat we dan aanvullende informatie moeten geven of informatie moeten corrigeren. De complexiteit en snelheid leidt hiertoe. Dat maakt dat de TIB kritisch is, en terecht."

Moussault begrijpt dat de geheime dienst niet 100 procent foutloos te werk kan gaan. "Maar het gebeurt iets te vaak om te zeggen dat het komt door snelheid en complexiteit", zegt zij. "Het kan een rol spelen, maar is niet de enige oorzaak. Er is echt niets moeilijks aan het voorbeeld dat ik net gaf. Het is een simpele telefoontap."

Slagkracht van de AIVD staat onder druk

De TIB-voorzitter benadrukt dat het ook in het belang van de AIVD is om de papieren op orde te hebben als de dienst een tap wil plaatsen of een hack wil uitvoeren. Het oordeel van de TIB is bindend: zonder akkoord mag de geheime dienst de gevraagde bevoegdheid niet inzetten.

"Het gevolg hiervan is dat we alle verzoeken nog kritischer gaan lezen en sneller vragen stellen bij twijfel", zegt Moussault. "Wat op zich jammer is, want dat kost iedereen veel meer tijd. Ook de diensten."

De uitspraken volgen op een vorige week gepubliceerd onderzoek, waaruit bleek dat de slagkracht van de AIVD onder druk staat. In het rapport staat dat de inlichtingendienst meer personeel nodig heeft om goed vast te kunnen leggen en te kunnen verantwoorden hoe de dienst ingrijpende middelen wil inzetten.

Akerboom zegt dat de AIVD maatregelen neemt om goed te kunnen reageren op vragen van de TIB.

"We werken met een need to know-principe (een geheim agent weet niet meer dan voor de uitvoering van zijn taak noodzakelijk is, red.). Informatie ligt vaak op verschillende plekken. Die moet je in korte tijd bij elkaar weten te brengen. Dat zijn we beter aan het organiseren, om ervoor te zorgen dat we vragen snel kunnen beantwoorden."