Het coronavirus heeft naast een gezondheidscrisis ook een grotere voedingsbodem voor extremistisch gedachtegoed tegen de overheid met zich meegebracht. Dat schrijft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in zijn donderdag gepubliceerde jaarverslag.

Een kleine, radicale groep anti-overheidsactivisten gaat daarbij over tot intimidatie en bedreiging van onder meer wetenschappers en GGD-medewerkers. Anderen gebruiken tijdens protesten geweld tegen de politie of vernielden een teststraat.

Dat laatste gebeurde in januari op Urk, en was niet het enige incident. In maart ging een explosief af bij een teststraat in de Noord-Hollandse plaats Bovenkarspel. In december werden op twee locaties in Amsterdam ruiten ingegooid en werd een poging tot brandstichting gedaan bij een testlocatie in het Limburgse Urmond.

"Onze zorgen hierover nemen toe, omdat we dit de afgelopen maanden hebben zien ontwikkelen", zegt AIVD-directeur Erik Akerboom in gesprek met NU.nl.

Omdat de acties online worden goedgepraat, verlaagt dat voor sommige activisten de drempel om zelf over te gaan tot intimidatie, bedreiging en geweld, schrijft de AIVD.

Rechts-extremisten mengen zich tussen demonstranten

De afgelopen maanden zijn er veel protesten geweest waar burgers hun onvrede uitten over het coronabeleid. Het gaat daarbij om vredelievende demonstranten, maar ook om mensen die andere bedoelingen hebben.

"Er zitten groepjes tussen waar we echt zorgen om hebben", zegt Akerboom. Zo mengen rechts-extremisten zich tussen antioverheidsactivisten. Op die manier krijgen zij een podium voor hun racistische, antisemitische, fascistische en/of conservatief-christelijke denkbeelden.

Zij verbinden dat gedachtegoed aan de anti-overheidssentimenten, zegt Akerboom. Het rechts-extremisme krijgt daardoor een groter publiek. Als mensen vervolgens radicaliseren, kan dat leiden tot terroristische aanslagen, waarschuwt de geheime dienst.

Coronacrisis maakt Nederland ook digitaal kwetsbaarder

Digitale spionage door andere landen krijgt naast de voedingsbodem voor rechts-extremisme veel aandacht in het jaarverslag. De risico's daartoe nemen toe omdat veel bedrijven en organisaties vanwege de coronacrisis thuiswerken en dus op afstand moeten inloggen.

Zo heeft Noord-Korea in 2020 succesvol een digitale aanval op Nederland uitgevoerd, maakt de inlichtingendienst bekend. Akerboom kan niet zeggen waar de aanval zich specifiek op richtte. "Het ging om een economisch doel, maar wij schatten in dat zij hun vizier gericht hebben op een breder spectrum", is alles wat hij daarover kwijt wil.

China en Rusland worden opnieuw genoemd als dreigingen. Zij richten zich op heel Europa, ook op gezondheidsgegevens en de farmaceutische industrie. "Wij maken ons geen illusies dat Nederland een uitzondering is op dit terrein."

Akerboom: 'Digitale aanvallen allergrootste zorg'

De aanval op het in Amsterdam gevestigde Europees geneesmiddelenbureau (EMA), dat vaccins voor de Europese markt beoordeelt, is daar een voorbeeld van, zegt Akerboom. Het EMA maakte in december bekend doelwit te zijn geweest van een hack.

In maart schreef de Volkskrant dat een Russische inlichtingendienst en Chinese hackersgroep achter aanvallen op het geneesmiddelenbureau zitten. De AIVD kan die conclusie niet bevestigen. Akerboom: "Daarvan is nog niet vastgesteld wie daar actief is geweest. Het is altijd een hele kunst om een aanval toe te kennen aan een land."

Digitale aanvallen op een kwetsbaar Nederland zijn een van de allergrootste zorgen voor de toekomst, stelt Akerboom. "Het zijn niet alleen bedrijven die geraakt worden, maar ook ons verdienvermogen als land, en onze nationale veiligheid."