De meesten van de 900.000 moslims in Nederland beginnen dinsdag met de ramadan. Wat is de betekenis van deze vastenmaand? En wat is er anders door de coronalockdown?

Wanneer begint de ramadan precies?

De jaartelling in de islam gaat volgens de maanstanden; de ramadan gaat van start op het moment dat er een nieuwe maan zichtbaar is. "Globaal is wel duidelijk wanneer dat gebeurt", zegt Maurits Berger, hoogleraar islam in het Westen aan de Universiteit Leiden. "Maar het kan verschillen. Wie bepaalt wanneer de maan zichtbaar is? En als Nederlandse moslims uit Marokko of Indonesië komen en die maantijden aanhouden, dan zit daar dus enig verschil tussen." Dat scheelt dan meestal een dag.

Muhsin Köktas van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), dat 380 moskeeën in Nederland vertegenwoordigt, legt uit dat pakweg de helft van de moslims niet de maanstanden bekijkt, maar uitgaat van een praktische berekening. "Die groep gaat ervan uit dat de ramadan dit jaar op dinsdagochtend 13 april van start gaat, bij zonsopgang. Het eerste gebed is de avond daarvoor."

Ramadan van start: Zo verloopt de vastenmaand
60
Ramadan van start: Zo verloopt de vastenmaand

Hoeveel moslims vieren de ramadan in Nederland?

Nederland telt 900.000 moslims. "De ramadan is voor de meeste mensen binnen deze groep heel belangrijk", legt Berger uit. "Veruit de meerderheid doet mee aan de ramadan, in enigerlei vorm. Het is ook een belangrijk feest om met familie of vrienden te vieren: je kan het in dat opzicht vergelijken met dertig dagen Kerstmis."

De ramadan is, net zoals veel aspecten van het geloof, een persoonlijke ervaring, beklemtoont Köktas van het CMO. "Zieke mensen, zwangere vrouwen, kinderen tot elf jaar en mensen die op reis zijn, kunnen besluiten dat zij niet meedoen. Niemand is verplicht om dertig dagen overdag te vasten, zeker niet als dat ernstige fysieke consequenties kan hebben. Maar zij halen de periode later in het jaar, als ze weer gezond zijn, doorgaans wel in."

Wat wordt er gevierd tijdens de ramadan?

Moslims mogen van zonsopgang tot zonsondergang niet eten, niet drinken, niet roken en geen seks hebben. Het is een maand van bezinning, waarin moslims zichzelf leren bedwingen en zich realiseren wat zij in het leven bezitten.

Daarnaast is het een periode waarin extra uiting wordt gegeven aan verdraagzaamheid, vrijgevigheid, liefdadigheid en saamhorigheid. "Veel mensen doen ook donaties tijdens de ramadan of geven voedsel aan mensen in de buurt die daar behoefte aan hebben", legt Köktas uit. "Veel moskeeën zetten ook centraal acties op om voedselpakketten uit te delen."

Is het zwaar om elke dag te vasten?

In de zomermaanden is het heftiger dan in het voorjaar, omdat de dagen dan langer duren, legt Köktas van het CMO uit. "Maar tegelijkertijd zijn moslims het gewend om elk jaar zo'n periode te doorstaan. Het valt minder zwaar als je denkt aan andere mensen in de wereld die altijd honger hebben of het niet zo goed hebben als wij."

Doordat de ramadan nooit op een specifieke periode in het kalenderjaar vast te pinnen valt, kan het voorkomen dat sommige moslims moeten vasten op drukke of stressvolle momenten. "Een paar jaar geleden hadden sommige leerlingen die eindexamen deden het zwaar", voert hoogleraar Berger als voorbeeld aan.

"Of neem moslims in Scandinavië, als de ramadan samenvalt met de zomermaanden en het soms wekenlang niet donker wordt. Een oplossing in zulke gevallen is om de ramadanuren van Mekka aan te houden." Berger voert ook moslims die als militair op missie in het buitenland zijn als voorbeeld aan. "Het zijn overigens vooral niet-moslims die deze situaties als problematisch zien. Moslims zelf zien het vooral als iets wat zij zelf ondergaan en hun eigen keuze is."

Wat wordt er aangepast aan de ramadan vanwege corona?

De moskeeën zijn op dit moment dicht, geheel conform de coronaregels, zegt Köktas. "Sommige onderdelen van de ramadan kunnen niet doorgaan, zoals de gezamenlijke iftarmaaltijden met vrienden en familieleden. Daarmee wordt de ramadan in een normaal jaar gevierd na zonsondergang. Maar binnen de gemeenschap is hier alle begrip voor: de gezondheid gaat voor. Samenzijn is belangrijk, maar geloof kan je ook op een persoonlijkere manier vormgeven."

Het is overigens mogelijk dat er meer kan na 28 april, mits de avondklok wordt opgeheven. "In dat geval blijven uiteraard de anderhalvemeterregels gelden, die het hele jaar al van kracht zijn. Maar dan is er wel weer bijvoorbeeld, binnen alle restricties, een collectief avondgebed of een samenzijn met grotere groepen mogelijk."

Eerste pelgrims verzamelen zich in Mekka voor ramadan
50
Eerste pelgrims verzamelen zich in Mekka voor ramadan