Een reeks incidenten, zoals het storten van granuliet in een Gelderse natuurplas, zwarte neerslag door Tata Steel en de uitstoot van giftige stoffen bij Dordrecht, is te wijten aan structurele fouten in het stelsel voor vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). Het systeem is niet op orde, concludeert een commissie onder leiding van VVD-coryfee Jozias van Aartsen woensdag in het rapport Zorg voor de leefomgeving.

De commissie-Van Aartsen deed op verzoek van demissionair staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) onderzoek naar het functioneren van de omgevingsdiensten in het land. Zij zei eerder te hopen "zo veel mogelijk uitstoot van schadelijke stoffen naar bodem, water en lucht te kunnen voorkomen, in plaats van achteraf te moeten herstellen".

Volgens de commissie-Van Aartsen zijn omgevingsdiensten te afhankelijk van bijvoorbeeld gemeenten en provincies. Het is daarnaast niet duidelijk waar de 29 omgevingsdiensten in het land wel of niet verantwoordelijk voor zijn.

Te veel van de 29 omgevingsdiensten zijn bovendien te klein om zelf alle kennis en kunde in huis te hebben en moeten daarvoor hulp vragen aan andere diensten. Ook is het takenpakket vaak te groot of te uitgebreid. Verder is het stelsel niet goed voorbereid op de toekomst. Door de Omgevingswet wordt het werk van de omgevingsdienst complexer.

Volgens de commissie leiden de fouten in het systeem tot "gezondheidsschade, economische schade en bestuurlijke schade".

Commissie adviseert uitbreiding van omgevingsdiensten

De commissie vindt dat de diensten uitgebreid moeten worden, zodat de opsporing van milieucriminaliteit weer een prioriteit kan worden. Ook moeten ze meer loskomen van gemeenten en provincies. Daarnaast moeten alle diensten in de basis hetzelfde takenpakket krijgen.

Eerder was de Algemene Rekenkamer ook kritisch over het VTH-stelsel. Informatiesystemen zouden niet op elkaar aansluiten en fouten bevatten. De Algemene Rekenkamer sprak van "een serieus, maar onzichtbaar probleem" en noemde het gebrek aan inzicht "onverantwoord".