Behalve de brede en gevarieerde activistische bovenlaag bij de antilockdownprotesten, is er ook een "radicale onderstroom met soms extremistische gedragingen", schrijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in een nieuw dreigingsbeeld, dat elk kwartaal wordt gepubliceerd. Eenzelfde soort verharding ziet de NCTV bij een kleine kern van de boerenprotesten.

Sinds de uitbraak van het coronavirus weten mensen elkaar online en offline te vinden om het overheidsbeleid af te wijzen. Die afwijzing gebeurt niet zozeer vanuit "ideologische motieven", maar vanwege gevoelens van "onrechtvaardigheid, groot onbehagen of een andere werkelijkheidsbeleving", schrijft de NCTV.

"Mensen die de overheid, wetenschap en traditionele media al langer wantrouwen, kunnen denkbeelden bevestigd zien in complottheorieën en desinformatie", aldus de NCTV. Sociale media spelen daarbij volgens het rapport een faciliterende en mobiliserende rol.

Hoewel er een brede en gevarieerde bovenlaag is, waarschuwt de NCTV ook voor een radicale onderstroom, die soms "extremistische gedragingen" kan vertonen, zoals het "belagen van journalisten en politici of het intimideren van politiemensen".

Complottheorieën verspreiden zich naar de mainstream

De NCTV ziet ook hoe de complottheorieën zich sinds de uitbraak van het coronavirus sneller verspreiden van de marges van het internet naar de mainstreamkanalen. "Er is een (online) context ontstaan waarbinnen de drempel om tot extremistische gedragingen te komen wordt verlaagd. Deze context versterkt polarisatie en leidt in een enkel geval tot verharding, intimidatie of (oproepen tot) geweld."

De antilockdownprotesten zijn in Nederland qua omvang en ongeregeldheden nog niet zo groot als in Duitsland, zegt de NCTV. Maar ze kunnen wel nog leiden tot gewelddadige verstoringen.

Boerenprotesten 'kleiner en grimmiger'

Diverse groepen burgers zoeken ook aansluiting bij bijvoorbeeld de aanhoudende boerenprotesten. Die worden volgens de NCTV "kleinschaliger en grimmiger". Bij een gedeelte van de boeren is "sprake van een zekere verharding", bijvoorbeeld door het "uiten van dreigementen richting politici, journalisten en andersdenkende medeboeren."

"Aansluiting bij verschillende groepen met verschillende grieven, verbonden door antioverheidsdenken, kan verharding in de hand werken", zegt de NCTV, die er op wijst dat de "ultraconservatieve uitgeverij De Blauwe Tijger, een doorgeefluik van antioverheidspropaganda, nepnieuws en complottheorieën", geld doneert aan een boerenactiegroep.

Debat over racisme kent scherpe randen

De NCTV stelt ook vast dat de antiracismeprotesten in Nederland "in tegenstelling tot andere landen" vreedzaam verliepen zonder plunderingen, brandstichtingen of het omvertrekken van standbeelden. Wel kent het debat over racisme aan verschillende kanten "scherpe randen". Enkele individuen en kleine groepjes zouden tekenen van verharding vertonen.

"Dit uit zich bijvoorbeeld in de uitsluiting van andersdenkenden van debat en de bekladding van standbeelden", aldus het rapport, "maar ook intimidatie en het openlijk en heimelijk bedreigen van tegenstanders en politie".

Deze acties worden volgens de NCTV voornamelijk beantwoord door enkele gekende extreemrechtse groepjes, "die op weinig succesvolle wijze" proberen "mee te liften op actuele maatschappelijke thema's".

Grootste dreiging blijft uitgaan van jihadisme

De belangrijkste terroristische dreiging blijft overigens nog altijd uitgaan van jihadisten, schrijft de NCTV in de rapportage. De directe dreiging lijkt dit jaar wel enigszins afgenomen, het komt met name vanuit eenlingen. Het dreigingsniveau blijft op drie van vijf staan. Dat wil zeggen dat een terroristische aanslag in Nederland 'voorstelbaar' is.