Van Black Lives Matter tot de boerenprotesten: de politie in Den Haag heeft de laatste weken haar handen vol aan demonstraties. NU.nl ging langs bij het zenuwcentrum waar Waldo de Boer, hoofd van de recherche in Den Haag en algemeen commandant tijdens grootschalig politieoptreden, een inkijkje gaf. Hoe bereidt de politie zich voor en hoe wordt bepaald in welke proporties wordt ingegrepen?

"Tijdens de boerenprotesten zagen we vanaf hier de trekkers voorbij rijden", zegt De Boer, terwijl hij over de snelweg tuurt.

Naast de A12 reikt politiebureau De Yp naar de hemel. In het gebouw zijn onder meer de politieacademie, schietbanen en het Operationeel Centrum (de meldkamer) ondergebracht.

In de toren van het gebouw is het zenuwcentrum van de politie Den Haag te vinden. De Boer is als algemeen commandant verantwoordelijk voor de beslissingen die hier worden genomen tijdens een demonstratie. Maar voordat die plaatsvindt, is er al een heel proces aan voorafgegaan, legt hij uit.

Aan een grote tafel worden de politieacties voorbereid. (Foto: Politie Den Haag)

'Hoe groter de groep, hoe meer risico's'

In het midden van het zenuwcentrum staat een grote ovale tafel, zoals je die in misdaadseries ziet (foto). Op het moment bereidt de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden (SGBO) - een team van politie-experts - er een demonstratie voor.

Er wordt onder meer besproken hoeveel agenten er moeten worden ingezet. Die keuze is grotendeels afhankelijk van het aantal mensen dat op de demonstratie afkomt, vertelt De Boer. "Hoe groter de groep, hoe meer risico's de demonstratie met zich meebrengt. Sinds corona is dat al helemaal het geval."

Een van de belangrijkste factoren is of het onderwerp van de demonstratie maatschappelijk gevoelig ligt. "Dat betekent meestal ook dat het in de samenleving emoties opwekt en dat er tegenreacties gaan komen. Of dat er groepen aansluiten met meer extremere ideeën over het onderwerp."

Wat is SGBO precies?

  • Een demonstratie wordt aangemeld bij de gemeente. De politie krijgt vervolgens de opdracht om de aanvraag te beoordelen. Als blijkt dat er meerdere disciplines nodig zijn om de demonstratie in goede banen te lijden, dan geeft het afdelingshoofd conflict- en crisisbeheersing het advies dat er door de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden (SGBO) moet worden opgetreden. Zo'n optreden door de SGBO houdt in dat de demonstratie door een team van politie-experts met verschillende disciplines, zoals een rechercheur en een mobiliteitsexpert, wordt voorbereid en gecoördineerd. Voorafgaand aan een demonstratie steekt de SGBO vier à vijf keer de koppen bij elkaar.

Maar ook de voertuigen waarmee de demonstranten komen spelen een rol, zoals bij de boeren en de kermisexploitanten. "Als de kermisexploitanten niet met voertuigen naar het Malieveld waren gekomen, dan was er mogelijk geen opschaling naar SGBO nodig geweest. Dan had je slechts te maken met een paar honderd welwillende demonstranten."

Overigens is niet alle ingezette politie fysiek aanwezig op de demonstratie. De Boer loopt verder en laat een indrukwekkende ruimte zien met grote tv-schermen en bijbehorende bedieningspanelen.

Bijna alle camerabeelden in Den Haag kunnen vanuit deze ruimte worden bediend. "Sommige agenten zijn speciaal getraind om gezichten te herkennen", aldus De Boer "Bijvoorbeeld van bepaalde hooligans die een groot risico vormen."

De politie grijpt in tijdens een protest tegen de gedeeltelijke lockdown. (Foto: Pro Shots)

Beste, meest realistische en slechtste scenario

Uiteindelijk wordt op basis van beschikbare (geheime) informatie bepaald wat de politie-inzet gaat zijn. Dit wordt uitgewerkt in gedetailleerde scenario's, zodat de politie zo goed mogelijk voorbereid is en sneller kan ingrijpen.

Dat zijn er drie: het beste, het meest realistische en het slechtste scenario. De burgemeester stelt voor deze scenario's de beleids- en tolerantiegrenzen vast. Hierin kan bijvoorbeeld staan dat er geen racistische leuzen mogen worden geroepen. Als geweld bij escalatie er in is opgenomen, dan hoeft de politie bij gebruik van geweld niet apart nog een keer toestemming te vragen.

In het beste scenario valt de demonstratie mee en heeft de politie te veel mensen ingezet, legt De Boer uit. "Dan moeten we wel afschalen, want het is niet goed voor de beeldvorming als er meer politie op de been is dan nodig."

“We willen weten waar hooligans zich verzamelen.”
Waldo de Boer, hoofd recherche Den Haag

In het geval dat het meest realistische scenario uitkomt, hoeft er niet te worden opgeschaald of afgeschaald. Door ook het slechtste scenario voor te bereiden, kan bij escalatie sneller worden ingegrepen.

"Dit was het geval bij het eerste boerenprotest. Toen kwamen uiteindelijk veel meer boeren met hun tractoren naar Den Haag, die ze op het Malieveld parkeerden, dan vooraf was afgesproken."

In alle scenario's kan alleen de burgemeester besluiten om de demonstratie te verbieden. De politie houdt de burgemeester, die tevens voorzitter is van de veiligheidsregio, constant op de hoogte. "Bij het grote boerenprotest hadden we contact via een livestream. Bij kleinere protesten hebben we nauw contact via telefoon of app."

Boeren rijden hek omver op Malieveld in Den Haag
63
Boeren rijden hek omver op Malieveld in Den Haag

'We willen weten waar hooligans verzamelen'

Inmiddels neergestreken in een van de vergaderruimtes van het zenuwcentrum, benadrukt De Boer dat het voorkomen van escalatie het belangrijkst is tijdens een demonstratie. De politie is daarom zichtbaar, maar ook weer niet te veel omdat dit hevige reacties kan uitlokken. Zo is de Mobiele Eenheid (ME) bij risicovolle demonstraties aanwezig, maar dan wel in normale politiekleding zodat ze niet als zodanig worden herkend. Als de situatie daarom vraagt, kunnen ze vrij snel hun ME-tenue aantrekken.

Bij risicovolle demonstraties worden ook agenten in burger ingezet. "We willen weten waar bepaalde groepen zich verzamelen, zoals hooligans", aldus De Boer. "Of er worden bierblikjes uitgedeeld, terwijl alcohol verboden is tijdens een demonstratie."

Ook zijn er speciale aanhoudingseenheden (ook in burger), waarvan twee weken geleden bij een demonstratie tegen de coronaspoedwet verschillende beelden opdoken. Volgens bepaalde groepen op sociale media zouden het relschoppers van de politie zijn die de demonstratie doelbewust wilden laten escaleren, maar dat is volgens de politie onzin.

"Dit is een groep agenten in burger die getraind is om snel iemand die ernstige strafbare feiten heeft gepleegd in te sluiten en aan te houden. Zij halen als het ware de angel uit de demonstratie."