Mensen die tussen 1985 en 2014 van geslacht wilden veranderen, moesten volgens de wet verplicht worden gesteriliseerd. Zestien transgenderpersonen eisen daarvoor maandag van de overheid excuses voor het aangedane leed. Ook vragen zij een financiële compensatie.

Het initiatief ligt bij Willemijn van Kempen, die voor een geslachtsverandering koos ondanks dat ze een kinderwens had, zo zegt ze tegen de NOS. "De Staat heeft mij mijn vruchtbaarheid afgepakt." Van Kempen en vijftien mede-gedupeerden worden met hun eis bijgestaan door vrouwenrechtenorganisatie Bureau Clara Wichmann, Transgender Netwerk Nederland (TNN) en de Nederlandse organisatie voor seksediversiteit (NNID).

Nora Uitterlinden, verbonden aan TNN, zegt tegen NU.nl dat dit er aan zat te komen. "Het speelde al jaren in de gemeenschap. Dat vormde voor Willemijn ook de aanleiding voor deze stap."

Volgens de organisaties hebben zo'n twaalfhonderd transgenderpersonen hetzelfde dilemma ondergaan. "We hebben vandaag al wat reacties gekregen", zegt Uitterlinden, "en we denken dat het er wel meer zullen worden. Wij noemen het aantal van twaalfhonderd gedupeerden, maar vermoedelijk zijn het er veel meer. Een deel van het probleem is dat tot 1995 de geslachtswijzigingen niet werden bijgehouden."

Transgenderwet was in 1985 vooruitstrevend

In 1985 erkende Nederland voor het eerst transgenderpersonen in de wet, waarmee het vooropliep in Europa. In de wet stond echter de eis dat als iemand een geslachtsverandering zou ondergaan en dat ook in het paspoort wilde aanpassen, deze persoon ook gesteriliseerd moest worden.

Transgenderpersonen hoeven geen geslachtsveranderingsoperatie te ondergaan om van geslacht te veranderen en kunnen dus nog wel vruchtbaar zijn, hoewel dat minder kan worden door de hormoonbehandelingen. Na een geslachtsoperatie is vruchtbaarheid sowieso niet meer aan de orde, maar transvrouwen die vroeger man waren, kunnen sperma invriezen. In de oude Transgenderwet was ook dit verboden.

Kinderen moesten man als vader en vrouw als moeder hebben

In die tijd waren deze eisen geen discussiepunt, omdat het in de wet nog onmogelijk was om een huwelijk te sluiten tussen twee mensen van hetzelfde geslacht. Kinderen konden slechts een man als vader en een vrouw als moeder hebben. Een ouder met een juridisch geslacht dat tegengesteld is aan het biologische geslacht, was ongewenst.

In 2014 is de Transgenderwet gewijzigd en werd de eis tot sterilisatie geschrapt. Vanaf toen werd het gemakkelijker om het geslacht in een geboorteakte te veranderen. "Vanaf dat moment zag je ook een flinke groei van mensen die kozen voor een wijziging in de geslachtsregistratie", zegt Van Kempen. "De operaties waren niet meer verplicht. Dat gaf het gevoel dat je meer te zeggen hebt over je eigen lichaam."

'Excuses kan de pijn verzachten'

"Ik doe het niet alleen voor mezelf, maar ook voor alle andere transgenderpersonen die hetzelfde is overkomen", aldus Van Kempen tegen RTL Nieuws. "Dit is mijn pad. Dit moet ik doen. Er is ons iets ontnomen. Dat kunnen we nooit meer terugkrijgen. Maar een excuus kan de pijn verzachten, dat weet ik zeker."

De organisaties hopen op een gesprek met minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming. Ze hebben nog geen bedrag in gedachte voor de financiële genoegdoening. "Daar gaat het in de eerste plaats ook niet om", zegt Uitterlinden van TNN. "We vragen om erkenning van de overheid voor het leed, en excuses ervoor. De compensatie is enkel om zwaarte aan dit onderwerp te geven. Het Zweedse parlement heeft in 2018 zelf verantwoordelijkheid genomen en een compensatieregeling ingesteld. Toen werden bedragen van rond de 20.000 euro betaald."