De Chinese gemeenschap heeft genoeg van uitingen van racisme, zoals de grap "sambal bij?" of het kinderliedje Hanky Panky Sjanghai dat veel mensen kennen. In theorie wordt het bedenkelijke verjaardagsversje niet meer gezongen op Nederlandse scholen, zeggen docenten. Maar in de praktijk steekt het lied nog regelmatig de kop op, merken Chinese Nederlanders.

Voorzitter Barbara de Kort van het Landelijk Overleg Lerarenopleiding Basisonderwijs (LOBO) is heel snel en stellig met haar antwoord. "Nee, het wordt niet meer gezongen", stelt ze. "Er is inmiddels binnen het Nederlandse basisonderwijs een groot bewustzijn voor diversiteit en respect. Docenten proberen zo ver mogelijk bij elke uiting van discriminatie vandaan te blijven."

Ook bij de pabo-opleidingen staat het onderwerp hoog op de agenda, stelt ze met klem. De Kort kan niet exact zeggen wanneer die bewustwording precies is ingezet. "Ik ben zelf in de zestig en ik heb op school inderdaad nog liedjes als Hanky Panky Sjanghai of Moriaantje zo zwart als roet gezongen", erkent de voorzitter. "Dat werd toen normaal gevonden. Natuurlijk zal er ook vandaag de dag nog weleens een uitglijder zijn. Maar in principe moet elke vorm van discriminatie in teksten, liederen of proefwerken verdwenen zijn."

Het dossier-Zwarte Piet is trouwens een lastig geval, geeft ze meteen toe. "Scholen vormen een afspiegeling van het maatschappelijke debat", legt De Kort uit. "Studenten worden tijdens hun opleiding bewust gemaakt van het discriminatoire karakter van Zwarte Piet en het feit dat een gitzwarte piet zeer onwenselijk is. Maar in de praktijk loop je als leerkracht tegen de maatschappelijke realiteit aan dat het debat hierover nog niet is voltooid. Bij dominante ouders vind je als leerkracht met je weerwoord soms geen gehoor."

'Docenten denken je echt plezier te doen met Hanky Panky'

De ervaring van Chinese Nederlanders is echter anders. Zij horen dat het grappig bedoelde liedje ook anno 2020 nog opvallend vaak in de Nederlandse schoolklassen klinkt. "Als je Chinees oogt en jarig bent, kan je de klok erop gelijk zetten", verzucht Mike Kong van het samenwerkingsverband dat maandag aangifte deed tegen het coronalied van Radio 10. Kong is woordvoerder van 57 groepen en organisaties van de Chinese gemeenschap in Nederland.

"Vaak denkt een meester of juf jou echt een plezier te doen met het verzoek of we allemaal onze ogen even 'spletig' willen maken. Je weet je op zo'n moment totaal geen houding te geven en je voelt je radeloos en sprakeloos. Ik rende vaak maar gewoon de klas uit."

Kong is nu 23, maar het gebeurt ook nu nog, stelt hij. "Neefjes en nichtjes die nu op school zitten, vertellen nog steeds dit soort verhalen." De student gelooft wel dat op de pabo's wordt gehamerd op inclusiviteit. "Maar zo'n uitspraak dat het verdwenen zou zijn, is totaal niet controleerbaar."

Het stoort de Chinese Nederlanders vooral dat vaak niet eens begrepen wordt hoe kwetsend een liedje als Hanky Panky Sjanghai eigenlijk is. "Volgens artikel 1 van de Grondwet is elke vorm van onderscheid op basis van huidskleur of cultuur verboden. Dat is wel wat je doet door grapjes te maken over spleetogen of over de Chinese taal. Het is niet grappig, het is geen satire en het valt al helemaal niet onder vrijheid van meningsuiting."

'Elke stereotypering in klas legitimeert voor leerlingen foute grappen'

Ondertussen blijft de onderwijsbranche zich hard maken voor volledige inclusiviteit én dus het uitbannen van Hanky Panky Sjanghai. Docenten kwamen in het najaar met een lesplan waarin de sector zelf de plannen voor de toekomst van het basisonderwijs presenteerde. "Diversiteit heeft daarin een nog veel prominentere plek gekregen dan in het curriculum uit 1998, dat we nu nog hanteren", stelt André de Hamer van het platform Duurzaam Onderwijs.

Het zogenoemde wereldburgerschap krijgt nu al veel aandacht in het basisonderwijs, maar het thema zou, als het aan de docenten zelf ligt, in de toekomst een nog prominentere plek moeten krijgen. "Elke vorm van stereotypering zou uit het onderwijs verbannen moeten worden", stelt De Hamer.

"En zo staat het ook in het curriculum. Dat geldt bijvoorbeeld voor Zwarte Piet in de ouderwetse vorm, maar ook zeker voor een lied vol discriminatoire stereotyperingen als Hanky Panky Sjanghai. Door zoiets wel te tolereren, legitimeer je namelijk het idee dat het oké is om ongepaste grapjes te maken over de Chinese cultuur en Chinese Nederlanders. Het effect daarvan reikt veel verder dan de klas."