De opvangcentra voor asielzoekers zitten momenteel "bomvol", laat het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) donderdag weten. Het aantal personen dat dit jaar tot nu toe is opgevangen, is deze week gestegen naar bijna 27.000. Dat is net onder het niveau van 2016. In dat jaar had Nederland te maken met de nasleep van de vluchtelingencrisis.

Oorzaken stijging aantal asielzoekers in opvang

  • Licht stijgende instroom van asielzoekers.
  • Statushouders blijven door krapte op woningmarkt langer in de opvang.
  • Meer tijd nodig voor behandeling van asielaanvragen.

Sinds halverwege 2018 maakt het COA vanwege een onverwacht grotere instroom van asielzoekers gebruik van de reservecapaciteit. Deze tweeduizend opvangplekken worden momenteel volledig benut. Daarnaast zit de grootste opvang van het land in Ter Apel bijna vol, met als gevolg dat de beschermde wooneenheid voor lhbti's sinds kort ook heteroseksuele asielzoekers toelaat.

Er zijn meerdere verklaringen voor de drukte in de azc's, vertelt Werner van Bastelaar van het COA. Zo stijgt het aantal asielvragen de laatste maanden, al zijn het er dit jaar tot dusver nog altijd honderden minder dan in dezelfde periode vorig jaar.

De stijging komt volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voornamelijk door een groter aantal Syrische asielzoekers en nareizigers. In de eerste drie kwartalen van dit jaar zijn 16.530 asielzoekers en 2.920 nareizigers naar Nederland gekomen, blijkt donderdag uit voorlopige cijfers.

Van Bastelaar wijst er ook op dat zo'n 5.500 bewoners verblijfsvergunningen hebben, maar de opvang niet kunnen verlaten vanwege krapte op de woningmarkt. Het COA werkt bij het toewijzen van woningen aan statushouders samen met gemeenten. "Er zijn gemeenten die conform de afspraken asielzoekers plaatsen, maar ook gemeenten die achterlopen."

Doorlooptijden lopen ondanks maatregelen op

Daarnaast moeten bewoners van azc's steeds langer wachten tot de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) klaar is met hun asielaanvragen. De dienst moest vorig jaar nieuw personeel werven, omdat de gemiddelde doorlooptijden voor de verzoeken door de grotere instroom opliepen.

In april zijn wederom maatregelen genomen om de doorlooptijden in te korten, maar die hebben niet het gewenste effect. De tijd die nodig is voor verzoeken van asielzoekers die een relatief grote kans maken op een verblijf in Nederland of voor asielzoekers van wie het onderzoek meer tijd nodig heeft, is sinds maart met vijf weken opgelopen tot respectievelijk 28 en 46 weken.

Daarnaast worden de verzoeken van deze twee groepen minder vaak afgehandeld in de beoogde wettelijke termijn van zes maanden, terwijl dit per 2021 wel de bedoeling moet zijn. Waardoor dit komt, is niet duidelijk. Een woordvoerder van de IND kan daar op dit moment geen uitspraken over doen.

Asielzoekers moeten eerst nog maanden wachten

Het duurt volgens VluchtelingenWerk Nederland gemiddeld tien maanden voordat een asielaanvraag in behandeling wordt genomen, waardoor een bottleneck in de asielprocedure is ontstaan. Het COA en de IND kunnen dit desgevraagd niet bevestigen of ontkennen.

Asielzoekers met een kans op verblijf kunnen in de azc's werken aan hun inburgering, maar het wachten schaadt wel hun integratie, meent VluchtelingenWerk Nederland. "Ze raken eraan gewend afhankelijk te zijn van anderen en ontvangen langer een bijstandsuitkering", zegt woordvoerder Martijn van der Linden. "De rekening komt uiteindelijk bij de gemeente te liggen.

Ook wijst Van der Linden op het feit dat sommige vaders zonder hun gezin de reis naar Nederland afleggen, vanwege de risico's die vluchtelingen tijdens de veelal dure reizen lopen. "Terwijl de mannen in Nederland wachten, loopt de rest van hun gezinnen in het thuisland gevaar en bestaat de kans dat het geld van de achterblijvers opraakt."

Vanwege het langere verblijf van asielzoekers in de opvangen heeft het COA het afgelopen jaar extra azc’s geopend. Ook is de duur van de ingebruikname van meerdere bestaande opvanglocaties verlengd. Van Bastelaar zegt dat het COA zich geen zorgen maakt om de capaciteit, omdat de organisatie altijd rekening houdt met periodes van groei en krimp, maar "er wel bovenop zit".

Ontwikkeling van bezetting asielzoekersopvang

  • 2010: 21.358 personen
  • 2011: 16.114 personen
  • 2012: 14.604 personen
  • 2013: 15.394 personen
  • 2014: 24.929 personen
  • 2015: 47.764 personen
  • 2016: 27.028 personen
  • 2017: 21.037 personen
  • 2018: 22.498 personen
  • 2019 (tot en met 21 oktober): 26.798 personen