Vanuit verschillende hoeken is dinsdag bezorgd gereageerd op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het aantal zelfdodingen onder Nederlanders tussen de tien en dertig jaar is in 2017 flink gestegen. Maar liefst een kwart van de sterfgevallen in deze leeftijdsgroep betreft zelfmoord.

Waarom is het percentage zelfmoorden binnen deze groep zo hoog? En wat moet er gebeuren om dit omlaag te brengen?

Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) gaat volgende week onder meer met Stichting 113 Zelfmoordpreventie en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) praten om tot antwoorden op deze vragen te komen.

"Samengevat weten we het gewoon nog niet. Het is te vroeg om daar conclusies over te trekken om dingen aan te wijzen", zegt psychiater Jan Mokkenstorm van Stichting 113. "We gaan het nu gewoon onderzoeken. De komende weken, maanden zet ik er een team op."

De Inspectie Gezondheidszorg en Inspectie Jeugdzorg hebben al meerdere keren rapporten uitgebracht over het tekortschieten van hulpverlening aan jongeren die uiteindelijk zelfmoord hebben gepleegd.

Dinsdag bracht de Inspectie Gezondheidszorg nog een rapport uit over een Limburgse tiener die vorig jaar zelfmoord heeft gepleegd. Volgens de inspectie schoot de hulpverlening tekort door ''tegenstrijdige adviezen, onuitvoerbare adviezen, afwijzingen en uitgestelde zittingen''. Dat heeft een negatief effect op zijn situatie gehad.

Mokkenstorm zegt dat het team gaat kijken naar de veranderingen in de jeugdzorg. "We gaan kijken naar de oplopende wachttijden en of de toegankelijkheid en effectiviteit van hulpverlening is veranderd ten opzichte van 2016. Het begint ook onder hulpverleningen te dagen dat het echt anders moet. Die wachtlijsten moeten ook echt anders."

De psychiater wil echter wel waken voor het aanwijzen van schuldigen. "Het gaat om het vinden van een manier van werken die betrouwbaar kan worden volgehouden. Het gaat om met z'n allen samenwerken. Ik heb zelf als psychiater verschillende malen patiënten verloren. Je wilt niet weten hoe dat voelt."

Dodelijke middelen

Het team gaat tevens kijken of er in de zelfmoorden patronen te ontdekken zijn in de tijd en locatie, bijvoorbeeld of het in steden of juist daarbuiten meer gebeurt. Uit de cijfers bleek al dat zelfmoorden onder jongeren in de provincies Drenthe en Zeeland relatief het meest voorkomen.

"Daarnaast zoek je naar voor de hand liggende verklaringen op het gebied van media. Media kunnen zowel positieve als negatieve effecten op zelfmoorden hebben door het copycateffect."

Op Instagram staan bijvoorbeeld accounts die zelfmoord verheerlijken en aanmoedigen. In berichten staat bijvoorbeeld beschreven hoe je makkelijk een einde aan je leven maakt. RTL Nieuws concludeert dinsdag in een kleine steekproef dat deze accounts na meldingen niet altijd worden verwijderd.

Daarnaast wordt de beschikbaarheid van dodelijke middelen tegen het licht gehouden. Zo maakte Coöperatie Laatste Wil in september vorig jaar bekend over een zogenoemd zelfmoordpoeder te beschikken. Sindsdien zou het middel enige tijd makkelijk online verkrijgbaar zijn geweest. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) liet al weten het poeder "zeer ongewenst" te vinden. Premier Mark Rutte noemde het poeder zelfs "uiterst onwenselijk" na de zelfgekozen dood van de negentienjarige Ximena. Bedrijven zouden het poeder inmiddels niet meer aan particulieren leveren.

Stigma

"Ik voorspel alvast dat de stijging niet ligt aan één ding, maar aan verschillende dingen", zegt Mokkenstorm. Zeker is volgens Mokkenstorm dat het stigma op zelfmoord en depressies een negatieve invloed heeft op de cijfers.

"Jonge mensen moeten een heel goed sociaal imago hebben dat ze op sociale media moeten onderhouden. Dat kan afwijken van hoe ze zichzelf voelen. Iedereen ziet de jeugd als de beste tijd van je leven, maar wat als je zelf dat niet zo voelt?", vraagt hij zich af. "Jongeren denken: straks pas ik niet meer in het plaatje, pas ik dan nog wel in de wereld?"

Wil je praten over zelfmoord, ga dan naar 113.nl of bel met de hulplijn voor Zelfmoordpreventie: 0900-0113.