De Nederlandse staat mag maatregelen die mogelijk extra fijnstofuitstoot genereren doorvoeren. Dat heeft het gerechtshof in Den Haag dinsdag besloten. Wel moet de Staat ondertussen doorgaan met het maken van plannen om de stikstofuitstoot op termijn terug te dringen.

Het besluit van het hof volgt na een langdurig juridisch getouwtrek tussen de overheid en milieuorganisaties.

Milieudefensie en de organisatie Adem uit Rotterdam spanden een bodemprocedure aan tegen de Staat omdat Nederland nog niet aan de Europese normen voor de uitstoot van fijnstof en stikstof voldoet. Zij willen via de rechter afdwingen dat Nederland hier haast mee maakt.

De rechter gaf de milieuorganisaties ongelijk in deze bodemprocedure. Hierop tekenden zij hoger beroep aan, maar dit traject duurde naar hun mening te lang. Daarom spanden zij in september een kort geding aan dat de Staat snel een plan moet maken met concrete maatregelen om de milieunormen snel op Europees niveau te krijgen. 

Meer snelwegen

In deze procedure gaf de rechter de milieuorganisaties wél gelijk. Daarnaast besloot de rechter dat er geen nieuwe maatregelen mogen worden doorgevoerd die mogelijk tot een nieuwe verhoging van de stikstof- en fijnstof-uitstoot kan leiden.

Die laatste bepaling werd door het hof dinsdag herroepen nadat de overheid hoger beroep had aangespannen tegen de uitspraak. Dit betekent dat de Staat bijvoorbeeld meer snelwegen mag aanleggen of de maximumsnelheid mag verhogen, twee maatregelen die hoogstwaarschijnlijk gaan leiden tot meer uitstoot van stikstof.

Als dit daadwerkelijk gebeurt, moet de overheid van het hof overigens wel weer een plan bedenken om de stikstofuitstoot terug te dringen.

Bodemprocedure

Ondertussen loopt de bodemprocedure over de maatregelen ook nog. Hierin stelde de rechter de milieuorganisaties niet in het gelijk in hun klacht dat Nederland te weinig doet om de Europese milieunormen te halen. Het hoger beroep in deze zaak dient waarschijnlijk eind 2018.

Nederland voldoet op het gebied van de uitstoot van stikstof en fijnstof niet aan de Europese normen. Deze schrijven voor dat er slechts 40 microgram per kubieke meter mag worden gemeten. Er zijn volgens Milieudefensie tientallen plekken in Nederland waar de metingen te hoog uitvallen.

Kabinetsplannen

Wat betreft fijnstof gaat het vooral om gebieden met veel autoverkeer. De te hoge stikstofmetingen worden vooral gedaan in gebieden met veel intensieve veelhouderij. Nederland had in 2012 en 2015 al aan de Europese normen moeten voldoen.

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) zegt blij te zijn dat de huidige rekenmethode voor de luchtkwaliteit volstaat. ''Dat neemt niet weg dat we volop werken aan schone lucht en verbetering van de luchtkwaliteit.''

Milieudefensie laat in een reactie weten vermoedelijk niet meer in cassatie te gaan tegen de uitspraak van het hof. Wel hoopt de organisatie dat het hoger beroep in de bodemprocedure snel dient. "Ons doel is uiteindelijk dat de overheid snel met concrete plannen komt", stelt een woordvoerster. "Het is niet ons doel om het juridische gevecht eindeloos te rekken."

Het nieuwe kabinet heeft in het regeerakkoord aangekondigd snel met een Nationaal Actieplan Luchtkwaliteit te komen. "Als hierin staat dat Nederland snel en concreet actie onderneemt om aan de Europese richtlijnen, of zelfs de strengere richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie, te voldoen, zullen wij onze gang naar de rechter staken."

Wil jij elke ochtend direct weten wat je 's nachts gemist hebt en wat er die dag gaat gebeuren? Abonneer je dan nu op onze Dit wordt het nieuws-nieuwsbrief!