Achtergrond

Wat kan Nederland doen tegen asielzoekers die overlast veroorzaken?

Begin mei werd bekend dat Weert al lange tijd kampt met overlast van asielzoekers uit veilige landen als Algerije en Tunesië die nauwelijks kans maken op een verblijfsvergunning. Dit leidde tot veel verontwaardiging. Hoe kan het dat deze uitgeprocedeerde asielzoekers, ook als ze voor overlast zorgen, soms nog lang in Nederland blijven?

Het ministerie van Veiligheid en Justitie stelde in 2015 een lijst op met landen waar geen sprake van vervolging vanwege ras of geloof, foltering en onmenselijke behandeling is.

In Weert gaat het grotendeels om asielzoekers die uit veilige landen afkomstig zijn.

Hun dossiers worden in principe binnen tien dagen afgehandeld, omdat er vrijwel geen kans is dat zij in Nederland asiel krijgen. Toch verblijven deze asielzoekers vaak langer in azc's en zorgen zij voor overlast. Hoe kan dit?

Het land van herkomst werkt vaak niet mee.

Nadat een asielverzoek afgewezen is, zijn asielzoekers zelf verantwoordelijk voor de terugkeer naar het land van herkomst. Hier gaat het volgens Lennart Wegewijs, woordvoerder van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), vaak mis. "Als ze niet uit zichzelf terug gaan, kunnen we ze dwingen, maar dat blijkt vaak lastig omdat dan ook de medewerking van het land van herkomst nodig is."

"Met name Marokko werkt vaak tegen", vertelt Martijn van der Linden van Vluchtelingenwerk. "De rijksoverheid heeft wel maatregelen genomen om dit te verhelpen, zoals het intrekken van de vertrekpremie voor bepaalde landen. Eerst kregen ze weleens een som geld mee, zodat ze in het land van herkomst bijvoorbeeld een zaakje op konden bouwen."

"Dit was bedoeld als een steuntje in de rug voor de mensen die écht dachten recht te hebben op asiel, maar sommige mensen vroegen expres asiel aan zodat ze die vertrekpremie kregen. Voor sommige landen is dat dus weer afgeschaft."

In afwachting van hun uitzetting verblijven uitgeprocedeerde asielzoekers gewoon nog in asielzoekerscentra. Daar hoeven ze niet te vertrekken.

Overlast en crimineel gedrag is niet direct reden tot uitzetting.

Volgens Femke Joordens van vluchtelingenorganisatie UNHCR klopt het dat er asielzoekers zijn die crimineel gedrag vertonen. "Maar dat is wel maar een klein percentage. Veel van deze mensen zijn zwaar getraumatiseerd door de omstandigheden in hun land van herkomst en hun reis naar Nederland. Dat zou een verklaring voor dat gedrag kunnen zijn."

"Dat betekent echter niet dat het goed te praten is. Klein crimineel gedrag is nooit goed, en daar moet gewoon tegen opgetreden worden volgens de Nederlandse wetgeving en regelgeving. Uitzetten als gevolg van dit gedrag is dus niet aan de orde; het staat compleet los van hun asieltraject."

Als een asielzoeker de fout in gaat, wordt er gewoon aangifte gedaan en handelt de politie de zaak af aan de hand van het Nederlandse strafrecht, net als wanneer het om een Nederlander zou gaan.

Maar wanneer een asielzoeker of vluchteling een 'ernstig misdrijf' pleegt, zoals diefstal of openlijke geweldpleging waarvoor een onvoorwaardelijke straf van minimaal anderhalf jaar staat, kan hij of zij het land uitgezet worden.

Vorig jaar liet toenmalig staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) in de Tweede Kamer weten dat asielzoekers soms niet worden vervolgd voor kleine vergrijpen, zoals winkeldiefstal, als dit hun snelle uitzetting in de weg staat. Maar de asielprocedure en vervolging voor een misdaad staan in principe los van elkaar.

Wat kan er wel gedaan worden?

Volgens Joordens is het belangrijk dat Nederland zich proactief opstelt om dit soort incidenten te voorkomen. "We zouden intensief met andere Europese landen moeten samenwerken om voor een snellere terugkeer naar het land van herkomst te zorgen. Een effectief uitzetbeleid is essentieel om het draagvlak voor vluchtelingen te behouden."

Wanneer een asielzoeker Europa binnenkomt, moet diegene volgens de Dublinafspraken asiel aanvragen en zich registreren in het eerste veilige land waar ze aankomen - in veel gevallen Griekenland of Italië. "Als iemand dat doet en vervolgens doorreist naar Nederland, kunnen wij zien dat in het 'eerste veilige land' ook al een aanvraag is gedaan. Dan sturen wij diegene terug naar dat land", aldus Wegewijs van het IND.

In de praktijk gaat dit niet altijd goed. "Sommige asielzoekers registreren zich niet, en reizen direct door naar Nederland. Dat is natuurlijk gek, want er liggen veel landen tussen Zuid-Europa en Nederland. Tenzij ze via Schiphol binnenkomen, maar dat is maar bij 5 procent het geval."

Jos Heijmans, de burgemeester van Weert, wil dan ook dat het eenvoudiger wordt om de asielzoekers naar landen waar zij Europa binnenkwamen uit te wijzen. Hij wil ondertussen ook snel in gesprek met staatssecretaris Mark Harbers van Justitie en Veiligheid. Heijmans wil dat Harbers het uitzetten van kansloze asielzoekers versoepelt en meer steun biedt aan het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) in Weert.

Lees meer over:
Tip de redactie