De verklaring die oud-commando Marco Kroon naar buiten heeft gebracht over de toedracht van een geweldsincident in Afghanistan, waarbij hij betrokken was, heeft donderdag veel vragen opgeroepen. Kroon zegt die vragen niet te kunnen beantwoorden in het belang van de staatsveiligheid.

De met de Militaire Willems-Orde onderscheiden Kroon heeft naar eigen zeggen in 2007 een Afghaanse vijandige commandant doodgeschoten die hem gevangen had gehouden en gemarteld. De oud-commando zegt het geweldsincident jaren stil te hebben gehouden, uit angst voor een officieel onderzoek dat de voortgang van de militaire operatie in gevaar zou brengen of een lek.

Kroon zegt dat er een situatie van leven of dood ontstond toen hij de man in Afghanistan eigenhandig en zonder steun probeerde te gijzelen. ''Ik greep in een reflex naar mijn wapen en vuurde gericht mijn hele magazijn leeg op het lichaam van de man. Hij was dood", luidt een deel van zijn verklaring.

De advocaat van Kroon, Geert-Jan Knoops, zegt tegen de NOS niet te verwachten dat het tot een strafzaak tegen zijn cliënt komt, omdat het een militaire actie tegen een vijandige commandant betrof. 

Kroon zou graag meer opheldering verschaffen, maar zegt te zijn gebonden door zijn geheimhoudingsplicht. De militair zegt zijn verklaring te hebben opgesteld om negatieve speculaties over zijn persoon te voorkomen, nadat in de openbaarheid kwam dat het Openbaar Ministerie (OM) onderzoek doet naar het incident.

Woordvoerder Klaas Meijer van het ministerie van Defensie laat aan NU.nl weten geen inhoudelijke uitspraken over de zaak te kunnen doen. Hij zegt wel dat een militair die tijdens een missie geweld gebruikt, verplicht is dat zo snel mogelijk te melden bij zijn commandant.

'Onhelder'

Oud-minister Eimert van Middelkoop (Defensie) noemt de verklaring van Marco Kroon over het door hem gemelde geweldsincident in Afghanistan ''onhelder''. Dat heeft Van Middelkoop gezegd in het tv-programma Goedemorgen Nederland.

''Ik zou bijna zeggen: misschien heeft hij hulp nodig'', zei de oud-minister daarover in het programma. Van Middelkoop was minister van Defensie in de jaren 2007-2010. Het incident waarover Kroon in het AD heeft verklaard vond plaats in 2007.

Volgens Van Middelkoop roept het verhaal veel vragen op. ''Ik vind de verklaring niet erg helder. Alleen al het feit dat hij destijds kennelijk meende dat wat hij heeft gedaan niet aan de commandant kon worden gemeld omdat het de missie in gevaar zou brengen, vind ik zo onhelder, zo onwaarschijnlijk, dat hij zijn verhaal nog maar een keer echt goed moet vertellen tegenover mensen die dat goed kunnen beoordelen.''

Ernstig incident

Ook militair deskundige Peter Wijninga van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) vindt dat Kroon prangende vragen niet afdoende heeft beantwoord.

Zo zou Wijninga meer willen weten over de gevangenneming van Kroon, die plaatshad voordat de militair iemand om het leven bracht. ''Wat waren de omstandigheden? Was hij alleen? Is hij gescheiden geraakt?", vraagt Wijninga zich af. ''Als hij een paar dagen gevangen heeft gezeten, dan is dat een ernstig incident en zou zijn eenheid groot alarm hebben moeten slaan."

Dat de gevangengenomen Kroon op enig moment vrijgelaten wordt, vindt Wijninga opmerkelijk. ''Militairen werden niet zomaar vrijgelaten. Ze werden of een kopje kleiner gemaakt, of gebruikt als gijzelaar in onderhandelingen." Het roept bij de expert de vraag op of hij wel als militair vastzat. ''Liep hij mogelijk in burger? Was hij dan op missie als burger? Of was hij gewoon in z'n eentje op pad?"

Kroon schrijft verder dat hij een ''schokkende" ontdekking deed toen hij de man die hij had neergeschoten fouilleerde. Uit die ontdekking zou blijken dat de man ''hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk was voor de verwoesting van vele levens." Wijninga: ''Als dat zo schokkend was, dan had hij dat moeten rapporteren. Hij zegt dat dit niet kon omdat hij zijn mensen dan in gevaar had gebracht. Maar waarom meldde hij het dan niet toen de missie in 2010 eindigde?"

Noodweer

Dat Kroon in een vuurgevecht belandde en daarin iemand doodde, dat kan Wijninga wel begrijpen. ''Zoiets is verklaarbaar, omdat het noodweer is. Ook een rechter zal hier begrip voor op kunnen brengen." Maar dat de militair op eigen houtje besliste een en ander niet te melden, dat verbaast de expert. ''Militairen worden geacht twee niveaus boven hun eigen niveau te denken. Maar ze worden niet geacht beslissingen te nemen die eigenlijk een hogere in rang moet nemen."

Of de verklaring van Kroon invloed heeft op het lopende onderzoek van het OM, is volgens Wijninga lastig te zeggen. ''Wel verwacht ik dat mensen die destijds in zijn eenheid zaten door het OM worden opgeroepen een verklaring te doen. Waarom ze geen alarm sloegen toen Kroon gevangen was, is dan een van de logische vragen."

Onderzoek

Het Openbaar Ministerie (OM) geeft geen inhoudelijke reactie op de verklaring die de militair heeft gegeven. Kroon maakte donderdag bekend dat hij in 2007 in Afghanistan een man doodde die hem eerder gevangen had gehouden en gemarteld. Naar het geweldsincident doet het OM sinds vorige maand onderzoek.

''Wij wachten op de uitkomst van ons onderzoek", aldus een woordvoerder van het OM in Arnhem, waar de militaire kamer van de rechtbank zit. Ze kon niet zeggen of de verklaring van Kroon in dat onderzoek wordt meegenomen. ''In ons onderzoek nemen we alles wat nodig is mee", stelt ze.