Achtergrond: Hoe zaak-Henriquez toekomst politiewerk kan beïnvloeden

De twee agenten die betrokken zijn bij de dood van Mitch Henriquez (42) moeten zich vanaf maandag voor de rechter verantwoorden voor hun rol in de kwestie. Zij worden verdacht van het overmatig toepassen van geweld bij de aanhouding van de Arubaan in 2015.

In een rechtszaak, die maar liefst elf dagen in beslag gaat nemen, moet de rechter oordelen of de twee agenten schuldig zijn aan mishandeling met de dood tot gevolg. Juridisch gezien kan dit ook nog doodslag dan wel dood door schuld worden.

"Deze zaak is cruciaal voor hoe het werk van de politie er in de toekomst uit gaat zien", zegt Gerrit van de Kamp voorzitter van politevakbond ACP daags voor de zitting. Hij wil verder niet te diep ingaan hoe dan precies anders, omdat hij het proces niet wil schaden voor de twee agenten.

In een blog van Van de Kamp in 2016, geschreven op de dag dat het OM bekend maakt de twee agenten te gaan vervolgen, komt echter wel al naar voren waar hij op doelt. Hij haalt daarbij een uitspraak van een collega aan: "De maatschappij verwacht ingrijpen als het nodig is. Maar deze beslissing kan betekenen dat we wel twee keer nadenken voor we geweld gebruiken met alle risico's van dien voor onszelf, de collega's en de burger op straat."

Het gaat er volgens de voorzitter van de bond om dat agenten het vertrouwen moeten hebben dat zij worden gesteund wanneer zij handelend optreden. Dat is immers wat van hen wordt verwacht. "Ook, of júist, als achteraf blijkt dat het optreden anders had gemoeten", schrijft Van de Kamp in datzelfde blog. Een straf van een rechter draagt daar niet aan bij.

Advocaat Geert-Jan Knoops, wiens kantoor onderdeel is van een advocatenpoule die politieagenten bijstaat, voegt daaraan toe: "De zaak-Mitch Henriquez zal van belang zijn voor toekomstige zaken, omdat de rechter om een oordeel wordt gevraagd omtrent de legitimiteit van het handelen van de politieagenten in deze zaak en met name de zogeheten nekklem", stelt hij. 

Aanhouding

Het draait allemaal om de aanhouding van de 42-jarige Arubaan Mitch Henriquez op een muziekfestival in Den Haag op 27 juni 2015. De man wordt door in totaal vijf agenten aangehouden als hij de openbare orde verstoort. Hij zegt een wapen op zak te hebben en grijpt daarbij naar zijn kruis. Hij verzet zich tegen zijn arrestatie.

Een van de agenten past een nekklem toe en een ander slaat de man op zijn neus en spuit hem pepperspray in het gezicht. Een mate van geweld die voor aanhouding van Henriquez niet nodig was geweest, oordeelt het OM achteraf. Op enig moment wordt geconstateerd dat Henriquez geen hartslag meer heeft. Hij wordt gereanimeerd en overgebracht naar het ziekenhuis. Een dag later overlijdt hij.

Doodsoorzaak

De doodsoorzaak is het gevolg van verstikking, concludeert het OM op basis van het rapport van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI). "Waarschijnlijk veroorzaakt door geweld op zijn hals, waarbij het geweld op zijn neus en het gebruik van pepperspray tevens een rol kunnen hebben gespeeld", aldus het OM.

Een rapport dat werd opgesteld op verzoek van de verdediging noemt echter als meest waarschijnlijke doodsoorzaak een hartstilstand of hartritmestoornissen. Reden voor de rechtbank in Den Haag om de zaak op te schorten en de inhoudelijke behandeling te starten in november. De doodsoorzaak speelt namelijk een belangrijke rol in dit proces.

Emoties

Dat de zaak aan beide kanten veel emoties oproept blijkt wel uit de dagenlange rellen die uitbreken na de dood van Henriquez in de Schilderswijk in Den Haag. Tijdens vreedzame protesten dragen demonstranten spandoeken met teksten als: 'Stop politiegeweld'.

Een medewerker van buurtcentrum De Mussen in Den Haag die actief is in de Schilderswijk, zegt dat de zaak nog wel leeft onder Antillianen en Arubanen in de wijk. Vrees voor nieuwe rellen bij een niet bevredigend oordeel van de rechter heeft hij niet. "Maar we zijn wel extra waakzaam", legt hij uit.

Oordeel

Hoe oordeel je als rechter passend in zaken waarbij agenten betrokken zijn die handelen met het oog op de bescherming van de samenleving en aan de andere kant een familie die een dierbare is verloren? "Nou, dat is inderdaad heel lastig", onderschrijft Magrete van der Steeg, advocaat van IJssel Advocaten, die onder andere opsporingsambtenaren en agenten bijstaan.

"Een rechter oordeelt binnen de grenzen van het strafrechtelijke beoordelingskader. Hij houdt er daarbij wel rekening mee dat een agent heeft gehandeld tijdens de uitoefening van zijn werk. Wanneer een rechter te streng zou straffen, bestaat het gevaar dat politieagenten kopschuw worden, omdat ze bang moeten zijn voor negatieve consequenties. Tegelijkertijd is het ook van zowel maatschappelijk als rechtsstatelijk belang om het gebruik van geweld te toetsen."

Kennis

Wil een rechter tot een gedegen oordeel komen in zaken als deze, dan is het volgens Knoops essentieel dat alle partijen beschikken over genoeg kennis van hoe agenten werken. "Rechters, aanklagers en advocaten moeten die kennis hebben, willen zij effectief zich kunnen inlaten met de berechting van politieagenten", aldus de advocaat.

Van der Steeg zag het aantal rechtszaken tegen agenten de afgelopen jaren toenemen. Ze deed onderzoek naar alle zaken in de periode 2000 tot 2015 waarbij de politie een vuurwapen gebruikte en die door een rechter werden beoordeeld. Directe aanleiding voor de toename is niet geheel duidelijk volgens de advocaat. 

Zelf ziet de advocaat meer heil in het tuchtrecht van agenten bij geweldsincidenten. "Ze worden dan disciplinair gestraft met bijvoorbeeld ontslag", legt Van der Steeg uit. "De zaak moet dan wel door een onafhankelijke partij worden beoordeeld en transparanter worden. Niet alleen agenten, maar ook de getroffen burgers moeten hierbij betrokken worden."

Politiek

De berechting van agenten is ook onderdeel van discussie in de politiek. In een wetsvoorstel dat begin dit jaar werd ingediend door toenmalige minister van Veiligheid en Justitie Ard van der Steur, wordt vastgelegd dat agenten die ervan worden verdacht te veel geweld te hebben gebruikt, anders te berechten.

De reden is dat agenten geweld mogen gebruiken en nu nog voor dezelfde delicten worden vervolgd als een burger die dat niet mag. Bijvoorbeeld doodslag. In het geval van de politie zou dat schending van de geweldsinstructie moeten worden.

De wet is echter nog niet aangenomen, al staat in het huidige regeerakkoord dat de behandeling van de wet zal worden voortgezet.

Geen fouten

De agenten in kwestie vinden in ieder geval zelf dat zij geen fouten hebben gemaakt, zo lekte zondag uit via RTL Nieuws. Ze vinden dat zij met het gebruik van de omstreden nekklem geen onnodig geweld hebben gebruikt.

De agent die de nekklem gebruikte: "Wat ik heb gedaan is hetgeen waar ik achtersta en ik heb naar eer en geweten gehandeld."

Lees meer over:
Tip de redactie