De landelijke en lokale politiek, de Onderzoeksraad, vele honderdduizenden burgers: iedereen lijkt zich zorgen te maken over de staat van de Belgische kerncentrales. Toch piekert België er niet over de centrales te sluiten. Waarom niet? En wat er precies aan de hand?

België heeft zeven actieve kernreactoren.

Het land heeft besloten dat de reactoren in de centrales Doel en Tihange (allebei vlakbij de Nederlandse grens) nog tien jaar extra open blijven, tot 2025.

Dit besluit is niet onomstreden, omdat sommige reactoren de afgelopen jaren met veel ouderdomsproblemen worstelden. Zo hadden ze bijvoorbeeld scheurtjes in de reactorwand en lagen om die reden lange tijd stil. Uit notulen van de Belgische nucleaire toezichthouder zou volgens Der Spiegel blijken dat de scheurtjes al tientallen jaren in de reactor zouden zitten.

Ook waren er "onregelmatigheden" aan de ladingspomp, deden zich problemen voor met een isolatieklep en liep er smeerolie uit een stoomturbine. Daarnaast berispte de Belgische toezichthouder FANC in augustus 2016 Tihange officieel voor administratieve slordigheden en zou de brandveiligheid niet in orde zijn.

Nederland, Duitsland en Luxemburg hebben aangegeven de kerncentrales niet te vertrouwen.

Een groep Duitse en Limburgse steden heeft bij de Belgische Raad van State geklaagd over het langer openhouden van de omstreden centrales. Diverse Duitse deelstaten hebben bij de Europese Commissie en de Verenigde Naties geklaagd over kerncentrales Doel en Tihange.

Volgens juridische experts zijn er grote juridische fouten gemaakt bij het verlengen van de vergunningen voor deze centrales. Dat Nederland en Duitsland van België extra controles mogen uitvoeren, stelt de twee landen vooralsnog niet gerust.

Duitsland zegt daarnaast dat de kernreactoren filtersystemen missen die moeten worden gebruikt als er hoge druk moet worden verminderd. Kernreactoren in andere landen kregen na de ramp met de Japanse Fukushima zo'n gefilterd overdrukventiel. 

Het is zeer ongebruikelijk dat buren en masse kritiek leveren op het nationale energiebeleid van een land.

De Nederlandse Onderzoeksraad Voor Veiligheid concludeert 31 januari dat Nederland en haar buurlanden een beter crisisplan moeten hebben voor als er zich een ongeluk voordoet in een van de centrales.

Naast verbeteren van de crisisplannen, moeten de landen meer samen hulpprogramma's oefenen en moeten ze organiseren dat ze de te nemen maatregelen en de communicatie hierover onderling afstemmen. De raad vindt ook dat de autoriteiten meer oog moeten hebben voor de zorgen in de samenleving over een mogelijke kernramp. 

Het OVV stelt dat de kans op een ernstig kernongeval klein is. Maar als zich een kernongeval voordoet, hebben de landen de crisisbeheersing niet goed op elkaar afgestemd. ''De Onderzoeksraad concludeert dat de samenwerking op papier deels is geregeld, maar als zich daadwerkelijk een kernongeval voordoet, deze waarschijnlijk niet goed zal verlopen.''

Begin 2016 gaf voormalig minister Edith Schippers (VWS) al opdracht voor een uitgebreider distributieplan voor jodiumtabletten.

Dit voor inwoners in de gebieden in een flinke straal rond de actieve centrales in Nederland, België en Duitsland. Jodiumtabletten zorgen ervoor dat de schildklier verzadigd raakt van jodium en dat eventueel radioactief jodium dat bij een ramp vrijkomt niet door het lichaam wordt opgenomen.

De pillen zijn vanaf oktober 2017 verspreid onder burgers in 'risicogebieden’, zoals Limburg en Zeeland (waar de enige Nederlandse kerncentrale staat). Er waren in totaal 1,4 miljoen pillen beschikbaar.

De bevolking in de grensgebieden steekt de angst niet onder stoelen of banken.

Meer dan vijftigduizend Nederlanders en Duitsers vormden in juni 2017 een 90 kilometer lange 'menselijke ketting’ om te protesteren tegen het besluit van België om de kwakkelende centrales open te houden.

Een gesprek tussen de actiegroepen en de directie van de twee kerncentrales begin oktober 2017 leverde niets op. De directies zouden geen openheid willen geven over eigen onderzoeken naar de veiligheid van Tihange en Doel.

Het opvoeren van de druk om de Belgische centrales te sluiten wordt in de grensgebieden ook een prominent onderwerp in de campagne voor de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen die in maart 2018 plaatsvinden.

Er lopen zeker verschillende juridische procedures om de kerncentrales te sluiten.

Twee Belgische milieuorganisaties, waaronder Greenpeace, hebben procedures in België zelf aangespannen waarin zij betwisten dat de bevolking genoeg inspraak heeft gehad in alle besluitvorming rond de centrales.

Een groep van tachtig Duitse en Nederlandse gemeenten hebben twee soortgelijke zaken aangespannen, in de hoop op die manier meer druk te kunnen uitoefenen op de Belgische overheid.

Een Belgische milieuorganisatie heeft daarnaast op Europees niveau een zaak aangespannen om te controleren of België op internationaal niveau aan alle Europese veiligheidsvoorschriften voldoet.

Het kabinet Rutte II heeft aangegeven niet meer kerncentrales in Nederland te willen plaatsen.

Dit standpunt kan overigens veranderen als in de toekomst nieuwe ontwikkelingen leiden tot veiliger kerncentrales en een verkorte levensduur van radioactief afval. De enige werkende kerncentrale voor elektriciteit in Nederland staat in het Zeeuwse Borssele.

Daarnaast staan er in Delft en Petten reactoren voor onderzoek en de productie van isotopen voor medische toepassingen. De voormalige kerncentrale Dodewaard is 'in veilige insluiting', wat betekent dat de splijtstof uit de reactor is gehaald en de gebouwen zijn afgesloten.

Begin 2018 werden de Belgische partijen het wederom niet eens over het wel of niet sluiten van de centrales in 2025.

In een zogenoemd Energiepact werden de afspraken over sluiting in 2025 begin januari door de meeste partijen ondertekend, maar de grootst partij, de N-VA, wilde zich hier toch nog niet aan wagen. Het is nu onduidelijk wanneer er opnieuw wordt gestemd over wanneer de centrales daadwerkelijk worden gesloten.

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) concludeerde in mei 2016 dat België er niet klaar voor is om alle kerncentrales in 2025 volledig te sluiten. Het IEA stelde in harde bewoordingen dat België "zonder uitstel" een energiestrategie voor de langere termijn moet ontwikkelen om het aanbod en de betaalbaarheid van energie zeker te stellen.