Profiel: Eberhard van der Laan, geliefd onder alle lagen van Amsterdam

"Doortastend" en een "chauvinist" als het zijn stad Amsterdam betrof. Eberhard van der Laan was een geliefd burgervader onder de verschillende lagen van de bevolking van Amsterdam. Donderdagavond overleed hij aan de gevolgen van kanker.

Van der Laan kwam in 1955 als jongste van een gezin met zes kinderen ter wereld in Leiden. Zijn vader was huisarts en namens de Anti-Revolutionaire Partij lid van de gemeenteraad in Rijnsburg, het dorp waar Van der Laan opgroeide.

De jonge Van der Laan verdiende zijn geld op uiteenlopende manieren: met kaartspelen in een Brussels café, met het sjouwen van groenten en als chauffeur op de taxi. Aanvankelijk wilde hij huisarts worden, maar voor geneeskunde werd hij drie keer uitgeloot, dus in 1983 studeerde hij uiteindelijk cum laude af in de rechten aan de Vrije Universiteit van Amsterdam.

De Groene Amsterdammer schreef in 1997 dat Van der Laan, destijds nog fractievoorzitter van de PvdA in de Amsterdamse gemeenteraad, werd gezien als "een man die bruist van energie en die zich in alle milieus als een vis in het water voelt: hij spreekt de taal van de intellectueel, van de politicus, van de advocaat én van het volk."

Na zijn studie rechten duurde het zeven jaar voordat Van der Laan de politiek in ging, "in die fase was er geen ruimte voor politiek", aldus de burgervader destijds. Hij werkte als advocaat en werd vader.

Vanaf 1990 begon hij zich als gemeenteraadslid, en vanaf 1993 als fractievoorzitter van de PvdA, met de Amsterdamse politiek te bemoeien. In 1994 was hij de PvdA-lijsttrekker tijdens de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen.

Eberhard van der Laan (1955-2017)

De burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan is op 5 oktober op 62-jarige leeftijd overleden. © ANP
De stadsbestuurder was al geruime tijd ziek. © ANP
14 november 2008: Van der Laan werd tussentijds minister van Wonen, Wijken en Integratie als opvolger van Ella Vogelaar. © Hollandse Hoogte
15 april 2011: Tijdens de grote misbruikzaak van Robert M. werd Van der Laan zeer gewaardeerd door zijn betrokkenheid en steun aan ouders. © ANP
30 april 2013: Van der Laan begeleidt de pas ingehuldigde Koning en Koningin op de dag van Troonswisseling. © ANP
4 februari 2014: De burgemeester van Amsterdam ontvangt de Machiavelliprijs omdat hij volgens de commissie 'het toonbeeld is van helderheid en duidelijkheid in een bestuurlijke wereld waarin menigeen vlucht in verhullend taalgebruik'. © ANP
14 november 2014: Van der Laan ontvangt de roetveegpiet bij zijn ambtswoning aan de Herengracht. © ANP
5 mei 2013: Van der Laan met Edgar Koning op de tribune tijdens de wedstrijd Ajax - Willem II. © Hollandse Hoogte
24 maart 2014: Mark Rutte, Wim Pijbes en Van der Laan bij het bezoek van president Obama in het Rijksmuseum. © ANP
26 februari 2015: De burgemeester bezoekt het Maagdenhuis in Amsterdam nadat studenten die hadden bezet na onvrede over het democratisch gehalte van de universiteit. © ANP
15 december 2016: Van der Laan ontmoet Amsterdamse dak- en thuislozen tijdens een gratis ontbijt bij Café Amstelhoeck. © ANP
11 oktober 2016: Eberhard van der Laan met Koning Willem-Alexander in de metro tijdens een werkbezoek in Amsterdam Zuidoost. © ANP
6 augustus 2016: De burgemeester van Amsterdam op de boot tijdens de Canal Parade van de Gay Pride in Amsterdam. © ANP
9 mei 2017: Van der Laan bij de onthulling van de muurschildering van Johan Cruijff in Betondorp. © ANP
30 juli 2017: Belangstellenden kijken in het Scheepvaartmuseum naar de uitzending van Zomergasten met Van der Laan. © ANP
8 september 2017: Van der Laan begeleidt Willem-Alexander tijdens een werkbezoek aan de Jordaan. © ANP
14 september 2017: Van der Laan tijdens een debat met de Amsterdamse gemeenteraad over de situatie rond de ontslagen programmamanager Saadia A.-T.. © ANP
20 september 2017: Amsterdammers verzamelen zich voor de ambtswoning van de burgemeester om hem te bedanken voor zijn inzet voor de stad. © ANP
Op deze dag applaudisseren zo'n duizend Amsterdammers voor de burgemeester. © ANP

Deel deze foto via:

Terug naar slideshow

Advocatenkantoor

Naast zijn werk in de Amsterdamse politiek was Van der Laan vanaf 1992 medeoprichter en partner van het advocatenkantoor Kennedy Van der Laan in Amsterdam. De combinatie van het advocatenkantoor en zijn lijsttrekkersschap bleek vijf jaar later te veel, Van der Laan besloot zich niet verkiesbaar te stellen en hij werd opgevolgd door Jaap van der Aa.

Over zijn drukke politieke bestaan zei hij destijds: "Het is een te grote belasting voor mijn kinderen, voor mijn partner, voor mijn collega's op kantoor en voor mijzelf. Ik heb wat goed te maken. Als je je te lang zo druk met politiek bezighoudt, verschraal je. Je verschraalt als een gek. Niet meer naar een museum. Veel te kort slapen."

Na zijn vertrek uit de politiek in 1998 richtte Van der Laan zich fulltime op de advocatuur, maar daarnaast vervulde hij diverse functies waaronder als voorzitter van het bestuur van het Verzetsmuseum in Amsterdam, bestuurslid van kunststichting De Appel en Circus Elleboog.

Ook was hij voorzitter van de programmacommissie voor de Tweede Kamerverkiezingen in 2002 en was hij in 2006 formateur van het nieuwe collegebestuur van de Amsterdamse gemeente.

Minister

In 2008 ging hij naar Den Haag om daar zijn afgetreden partijgenoot Ella Vogelaar op te volgen als tussentijds minister Wonen, Wijken en Integratie van het kabinet Balkenende IV. Van der Laan zorgde in de jaren die volgden onder meer voor een kwaliteitsverbetering van de Wet inburgering, waardoor het voor gemeenten mogelijk werd aan alle inburgeringsplichtigen een inburgeringsvoorziening aan te bieden.

Lang kon hij echter niet genieten van zijn baan als minister: het kabinet viel in 2010 over de verlenging van de missie in Uruzgan, Afghanistan. PvdA-leider Wouter Bos droeg het voorzitterschap over aan Job Cohen, op dat moment burgemeester van Amsterdam. Van der Laan wilde eigenlijk zijn taak als minister voltooien, maar ging toch op 7 juli aan de slag als burgemeester van de hoofdstad.

Zes dagen na zijn aantreden kreeg hij gelijk de huldiging van het Nederlands Elftal op het Museumplein voor de kiezen. Die verliep vlekkeloos, en 'met de neus in de boter vallen' kreeg vanaf die dag een andere betekenis voor Van der Laan.

Enkele maanden daarna, in de winter van 2010, kreeg Van der Laan een groot drama op zijn bord: de zedenzaak van Robert M., die zich op onder meer kinderopvang Het Hofnarretje vergreep aan tientallen kinderen. De zaak raakte hem diep en hij werd geprezen om zijn betrokkenheid.

Machiavelliprijs

In 2013 won de Amsterdamse burgemeester de Machiavelliprijs, omdat hij "de kunst verstaat om de taal van de vele verschillende inwoners van zijn stad te spreken". Volgens het juryrapport destijds is Van der Laan "een toonbeeld van helderheid en duidelijkheid in een bestuurlijke wereld waarin menigeen vlucht in verhullend taalgebruik''.

Daarnaast wist hij Amsterdam nationaal en internationaal op de kaart te zetten als een stad waarin iedereen welkom is. ''De succesvolle wijze waarop Van der Laan de hoofdstad bestuurt, wordt geschraagd door zijn onderscheidende en glasheldere wijze van communiceren.''

Longkanker

Hetzelfde jaar werd de burgemeester behandeld tegen prostaatkanker. Zijn functioneren zou dat volgens Van der Laan niet in de weg zitten, wel zou hij af en toe afwezig zijn. Begin 2017 werd er uitgezaaide longkanker vastgesteld, Van der Laan schreef in een brief aan de inwoners van de stad dat "de diagnose er op wijst dat er weinig reden is voor optimisme."

Hij werd overspoeld met honderden steunbetuigingen van Amsterdammers die getroffen waren door het nieuws. Er werd zelfs een video gemaakt waarin bekende en onbekende Amsterdammers hun burgemeester een hart onder de riem willen steken.

Tijdens zijn ziekte werden er vanuit de Stopera nauwelijks updates gegeven over Van der Laans gesteldheid. NRC concludeerde eind mei dat de burgemeester in elk geval niet op halve kracht werkte. 

Johan Cruijff

Volgens verschillende collega's zou de Arena nooit de naam van Johan Cruijff hebben gekregen zonder de inzet van Van der Laan, en hadden 100.000 Ajax-fans nooit op het Museumplein mee kunnen kijken naar de finale tegen Manchester United.

De steun van zijn staf en van de wethouders speelde hierbij een grote rol. In zijn jaren als burgemeester wist Van der Laan het krediet hiervoor op te bouwen door zijn inzet en dienstbaarheid.

"Het is een wonderlijke combinatie van intellectuele superioriteit en bijna volkse aandoenlijkheid", zei een van zijn collega's hierover tegenover NRC. "Hij is een rots. De verhalen dat hij driftig kan uitvallen tegen ambtenaren, kloppen wel, maar ze zijn maar de helft van het plaatje. Hij staat ook voor hen als het lastig is."

Een poosje

Tijdens Zomergasten, het televisieprogramma waarin hij in juli 2017 te gast was, zei Van der Laan dat hij "nog een poosje" aan wilde blijven als burgemeester en dat hij zelf zou besluiten als het niet meer gaat. "Ik moet zorgen dat niemand mij er op hoeft te wijzen dat het tijd wordt." Hij voelde zich op dat moment nog te verantwoordelijk om op te stappen. "Verantwoordelijkheid is mijn bijnaam."

Op 18 september legde Van der Laan zijn werk neer, omdat hij van zijn artsen het nieuws had gekregen dat hij was uitbehandeld. Zijn taken werden overgenomen door Kajsa Ollongren, Van der Laan wilde zich meer op zijn gezin richten.

De dag na deze bekendmaking stonden duizenden mensen bij zijn ambtswoning aan de Herengracht in Amsterdam om Van der Laan met applaus te eren.

Donderdagavond overleed hij, "thuis, in alle rust".

Lees meer achtergrondverhalen in NUweekend

Lees meer over:

Dagelijkse nieuwsbrief

Dagelijkse nieuwsbrief
Elke ochtend rond 6.00 uur weten wat het nieuws wordt?

NUwerk

Tip de redactie