DUO bekeek reisgegevens studenten voor fraudecontrole

OV-chipkaartbedrijf Translink heeft dit jaar de reisgegevens van minstens tientallen studenten doorgespeeld aan de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), meldt de Volkskrant dinsdag. De gegevens worden gebruikt om te onderzoeken of studenten een (hogere) beurs voor uitwonenden opstrijken door te frauderen met hun woonadres. 

Volgens het chipkaartbedrijf, dat alle reisgegevens van ov-gebruikers opslaat, heeft de uitvoeringsdienst van het ministerie van Onderwijs sinds enige tijd "vijf à tien verzoeken" per week ingediend om gegevens van studenten te verkrijgen. Die zijn allemaal ingewilligd.

DUO vroeg de gegevens op om misbruik met de uitwonendenbeurs tegen te gaan. Sinds de invoering van het studievoorschot in 2015 is er geen verschil meer tussen uit- en thuiswonende studenten in het hoger onderwijs, maar voor studenten die voor die tijd aan hun studie begonnen, bestaat dat verschil nog wel. Dat geldt ook voor studenten in het middelbaar beroepsonderwijs, en als het aan DUO ligt zal daar controle blijven plaatsvinden. 

De studenten krijgen een hogere beurs als ze niet langer bij hun ouders staan ingeschreven. Veel studenten zouden echter niet uitwonend zijn, waardoor ze wel een hogere beurs ontvangen, maar geen extra kosten voor levensonderhoud maken. DUO wil nu aan de hand van reisgegevens van de studenten controleren, vanaf welk adres ze naar hun instelling reizen. 

Wettelijke grondslag

Juristen van Translink hebben van DUO begrepen dat er een wettelijke grondslag is om de gegevens bij het bedrijf achter de chipkaarten op te vragen. "Sterker nog, DUO is een toezichthouder en daardoor zijn wij zelfs wettelijk verplicht die reisgegevens af te staan", zo zegt een woordvoerster van Translink tegen de krant.

Het opsporen van frauderende studenten is volgens DUO bovendien van groot belang, omdat er veel gemeenschapsgeld uitgegeven wordt aan de voormalige studiefinanciering. In 2013 bleek uit ruim zevenduizend controles dat 3.300 studenten fraudeerden met hun bijdrage. 

Volgens DUO is het opvragen van de gegevens toegestaan onder de Algemene Wet Bestuursrecht. Een eerdere op fraude betrapte student stapte echter eerder naar de rechter, die oordeelde dat DUO privacyregels had overtreden. De student in kwestie hoefde daardoor geen geld terug te betalen en kreeg geen boete opgelegd. 

Aantallen

DUO heeft dinsdag in een reactie op de berichtgeving in de Volkskrant aangegeven het afgelopen jaar 377 keer reisgegevens van studenten te hebben opgevraagd bij Translink. De dienst zegt daarbij zorgvuldig te werk te zijn gegaan aan de hand van een 'risicoprofiel'.

De Maatschappij voor Beter OV heeft een klacht opgesteld over de schending van de privacy van reizigers en zal die indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens. De belangenorganisatie vindt dat "de privacy van de ov-gebruikers nu op straat ligt." De autoriteit zegt de klacht nog niet te hebben ontvangen, maar er via internet kennis van te hebben genomen "en er zeker onderzoek naar te gaan doen."

Studentenorganisatie ISO (Interstedelijk Studenten Overleg) vindt dat onrechtmatige controles op het reisgedrag van studenten voor onderzoek naar misbruik van de studiebeurs onmiddellijk moeten stoppen. "Het is echt onacceptabel dat de privacy van tientallen studenten op deze manier geschonden wordt", zegt ISO-voorzitter Rhea van der Dong.

Volgens DUO wordt het omstreden controlemiddel door een uitspraak van de rechter in Den Haag op 8 mei voorlopig niet gebruikt. De rechter oordeelde toen dat een wettelijke basis ontbreekt voor de inbreuk op de privésfeer van studenten en diens reisgegevens. Translink verstrekt sindsdien geen reisgegevens meer.

Uitvoeringsorganisatie DUO zegt het niet eens te zijn met dat vonnis. DUO heeft de Centrale Raad van Beroep een nieuwe uitspraak gevraagd, die in het najaar wordt verwacht

Tip de redactie