De Nederlandse staat is al in 1953 door de rechtbank Den Haag aansprakelijk gesteld voor de dood van een vermoorde Indonesische topambtenaar.

Dat blijkt uit een reconstructie van de zaak waarover NRC zaterdag bericht.

De weduwe van de man stelde Nederland al in 1950 aansprakelijk. Drie jaar later kende de rechter een schadevergoeding toe van 149.000 gulden.

Tot nu toe werd aangenomen dat de soortgelijke zaak van de weduwen van het dorp Balongsari in 2011 de eerste keer was dat de staat aansprakelijk werd gesteld voor het gedrag van Nederlandse militairen tijdens de dekolonisatieoorlog in Indonesië.

Nooit erkend

De zaak uit 1953 ging over de Indonesische regeringsadviseur Masdoelhak Nasoetion. De Nederlandse staat heeft formeel nooit erkend verantwoordelijk te zijn voor de dood van de ambtenaar.

Advocaat Liesbeth Zegveld, die in 2011 de weduwen begeleidde, stelt in NRC dat het "ongelooflijk is" dat de Nederlandse staat in 1953 en de decennia daarna de zaak Nasoetion heeft verzwegen. "Het kleurt alles wat we vandaag doen", aldus Zegveld.

Groot onderzoek

Het kabinet is in december akkoord gegaan met een groot wetenschappelijk onderzoek naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië tussen 1945 en 1949. "Door aanhoudende publicaties, maatschappelijke ontwikkelingen en rechtszaken aangespannen door Indonesische slachtoffers en nabestaanden is een nieuw onderzoek nodig om die periode beter te kunnen duiden", stelde premier Rutte.

Tussen 1945 en 1949 vochten Indonesiërs voor een eigen staat en probeerde Nederland dat met geweld te verhinderen. De strijd kostte aan tienduizenden mensen het leven. Het was destijds de grootste militaire operatie in de Nederlandse geschiedenis die beter bekend staat als 'de politionele acties'.

Excessen

In een onlangs verschenen boek van de Zwitsers-Nederlandse historicus Rémy Limpach over de periode 1945-1949 staat dat de Nederlandse krijgsmacht toen structureel extreem geweld heeft gebruikt, hoewel de meeste militairen schone handen hielden.

Tot dusver wordt steeds gesproken over 'excessen' als het over deze periode gaat. Het nieuwe onderzoek is een reactie op het boek van Limpach. Het onderzoek is nie talleen gericht op de militaire gebeurtenissen, maar ook op het optreden van de politiek en het bestuur in Indië.