Leidinggevenden bij de politie nemen het te snel op voor agenten die worden beschuldigd van buitensporig geweld tegen burgers, vindt waarnemend Ombudsman Frank van Dooren.

"Als werkgever is het een goede reflex om voor je eigen mensen op te komen, maar naar de buitenwereld wek je de indruk dat agenten elkaar dekken." Dat zegt de Ombudsman tegen NU.nl. 

"Ik begrijp dat je achter je eigen personeel staat, maar je moet er ook rekening mee houden dat agenten soms fouten maken." Volgens Van Dooren moet bij vermeend politiegeweld worden gepleit voor degelijk onderzoek in plaats van het beschermen van agenten.

Een woordvoerster van de politie laat weten zich te 'verwonderen over het door de Ombudsman geschetste beeld'. 

NU.nl ontving de afgelopen maanden diverse tips van burgers die door agenten zijn mishandeld. Daaruit komt een beeld naar voren dat agenten door een kleine aanleiding, zoals uitschelden of een lichte duw, kunnen overgaan tot buitensporig geweld .

"Ook de Nationale Ombudsman heeft vastgesteld dat politiemensen over het algemeen weinig zelfvertrouwen hebben", zegt Van Dooren. Volgens de Ombudsman raken agenten vooral in paniek als ze met onbekende collega’s in een vreemde omgeving moeten werken.

Ook is het nog ongebruikelijk voor agenten om collega’s op grensoverschrijdend gedrag aan te spreken. "Wat dat betreft heerst er nog een macho-cultuur bij de politie."

Licht ontvlambaar

Hij wijst erop dat een goede agent een aantal specifieke vaardigheden nodig heeft: op straat een olifantenhuid, intern spraakzaam tegen collega’s. "Agenten reageren vaak zodra ze worden uitgescholden. Als politieagent moet je zo professioneel zijn dat je iets kunt hebben."

“Je hebt verschillende soorten agenten. Sommigen zijn goed in het de-escaleren van een situatie. Anderen zijn licht ontvlambaar. Dan moet je elkaar wel kunnen aanspreken op elkaars gedrag, zonder dat je daarvoor wordt afgerekend door de hele groep."

Volgens Van Dooren wordt momenteel in de opleiding van politiepersoneel meer aandacht aan onderlinge met elkaar praten geschonken. Daarnaast worden geweldsincidenten door agenten na hun dienst vaker geëvalueerd.

Een enorme cultuurverandering binnen de politie is echter niet 'van de ene op de andere dag gerealiseerd', erkent de Ombudsman. "En politiemensen zijn natuurlijk ook niet allemaal schapen met vijf poten. Ze worden ook niet zo goed betaald dat je daar de allerzwaarste eisen aan kunt stellen."

Geweldsmonopolie

Vorig jaar maakte de Ombudsman ook al diverse conclusies over de kwestie bekend in het rapport Verantwoord Politiegeweld.

Volgens de politie heeft het rapport Verantwoord Geweld tot een aantal "aanvullingen op al in gang gezette verbeterprogramma's" geleid. "Een voorbeeld daarvan is het programma professionele weerbaarheid, dat erop gericht is om agenten nog weerbaarder te maken in deze sterk veranderende samenleving", legt een politiewoordvoerster uit.

"Juist omdat de politie het geweldsmonopolie heeft, past zij dit zeer doordacht toe en worden geweldssituaties altijd gemeld, zelfs als er alleen gedreigd wordt geweld toe te passen. Daarnaast wordt elke geweldssituatie getoetst op rechtmatigheid en proportionaliteit. Indien er twijfels ontstaan, volgt er een uitgebreider onderzoek."

Volgens de woordvoerster zijn politieopleidingen gericht op de-escalerend optreden. "Dit betekent dat agenten pas geweld toepassen als het echt niet anders kan. Agenten moeten in een fractie van een seconde besluiten of ze geweld gebruiken en welk middel proportioneel is."

Klachtenprocedure

De politie benadrukt ook dat het belangrijk is dat burgers zich veilig voelen bij en door het optreden van de politie. "Wij staan open voor klachten en aangiftes over het politieoptreden. Het is een lerende organisatie die haar agenten voortdurend traint op basis van geëvalueerde praktijksituaties. Er is een onafhankelijk gepositioneerde klachtenafdeling die de klachten zorgvuldig en objectief onderzoekt." 

Uit de ontvangen tips kwam ook naar voren dat de klachtenprocedure voor slachtoffers vaak langdurig en slepend kan zijn. Slachtoffers lopen daardoor vaak maandenlang rond met fysieke en psychische klachten.

De Ombudsman adviseert slachtoffers om een klachtenprocedure te beginnen in plaats van een aangifte in te dienen. "Burgers gaan snel over tot aangifte. Het OM gaat echter niet snel over tot vervolging."

'Matennaaier'

Aankloppen bij de klachtencommissie van de politie of bij de Ombudsman is volgens Van Dooren kansrijker. "Op het moment dat je aangifte doet, is die politieman ineens verdachte. Hij kan zich dan op zijn zwijgrecht beroepen.” De politie ontkent dat agenten zich daar op beroepen. "Zij moeten zich altijd verantwoorden over hun handelen."

Agenten schieten op zo’n moment snel in de verdediging en zijn geneigd elkaar te dekken, merkt Van Dooren. “Dat is een natuurlijke reactie als jouw collega een strafrechterlijke veroordeling kan krijgen. Anders sta je bekend als een matennaaier. Dat doe je dus niet zo snel.”

Een klachtenprocedure bij de politie duurt doorgaans 10 tot 14 weken. Van Dooren vindt dat nog te lang duren, maar wijst ook op zorgvuldigheid. "De snelheid van de klachtenprocedure is een verbeterpunt."

Ruime termijn

Van Dooren erkent die problemen, maar wijst ook op zorgvuldigheid. "De snelheid is een verbeterpunt. Er zijn nu vrij ruime termijnen. Dan is het zaak om binnen die termijnen te blijven, maar dat lukt vaak nog niet."

"Een klacht moet wel serieus onderzocht worden. Alle partijen moeten worden gehoord. Dat krijg je niet binnen een paar dagen voor elkaar. Een klager moet dan ook wel wat geduld hebben om die zaak serieus onderzocht te zien."

De komende tijd gaat NU.nl onderzoek doen naar geweldsaanwendingen door de politie. In dit blog kunt u meer lezen over dit project. Ben u betrokken geweest bij politiegeweld? Mail dan naar onderzoek@nu.nl.