De Nederlandse Staat is verantwoordelijk voor de deportatie van ruim driehonderd moslimmannen na de val van de Bosnische 'veilige enclave' Srebrenica.

De staat is aansprakelijk voor de schade die de familieleden hebben geleden. Dat heeft de rechtbank van Den Haag woensdag bepaald. 

De mannen werden op 13 juli 1995 door de Bosnische Serviërs weggevoerd van de compound van het Nederlandse VN-bataljon Dutchbat.

De rechtbank stelt dat Dutchbat had moeten weten dat de mannen gevaar liepen. De meeste mannen zijn daarna gedood.

Signaal

Nederlandse militairen hadden op het moment van wegvoeren losse identiteitspapieren van andere mannen gevonden, een signaal dat sprake was van moordpartijen.

Omdat Dutchbat de volledige zeggenschap had over de omheinde compound, hadden de Nederlandse VN'ers niet mogen meewerken aan de deportatie van de mannen.

De rechtbank acht de Nederlandse Staat niet verantwoordelijk voor de val van de enclave zelf. Het ontbreken van luchtsteun om de enclave te beschermen is niet toe te rekenen aan Nederland.

'Politieke beslissing'

De Moeders van Srebrenica zijn niet tevreden met de uitspraak over de verantwoordelijkheid van Nederland bij de val van de Bosnische enclave Srebrenica in 1995. ''Dit is een politieke beslissing'', aldus Munira Subasic over het vonnis.

Subasic is het er onder meer niet mee eens dat de Nederlandse blauwhelmen volgens de rechter buiten de basis niet verantwoordelijk waren voor het lot van de vluchtelingen. Wel ziet ze aanknopingspunten voor een hoger beroep, omdat de rechter wel de verantwoordelijkheid op de basis heeft erkend.

Advocaat Marco Gerritsen van de Moeders van Srebrenica spreekt van "een enorme stap in de goede richting". 

Gerritsen is wel teleurgesteld dat de rechter Nederland niet aansprakelijk stelt voor een grotere groep. Daarvoor is een hoger beroep nodig. Hij spreekt van een arbitraire beslissing en hoopt dat Nederland uiteindelijk aansprakelijk wordt gesteld voor ongeveer tweeduizend mannen die zich buiten de basis bevonden.

Gerritsen is het oneens met het oordeel van de rechtbank dat de militairen van Dutchbat mochten besluiten om niet meer mensen toe te laten op de basis, die volgens hem ''zo groot als het Malieveld'' was. Hij wijst daarbij op het genocideverdrag, waarin staat dat alles moet worden gedaan om een genocide te voorkomen.

Moeders

De Moeders van Srebrenica, nabestaanden van de omgekomen mannen, hadden de zaak aangespannen. Volgens hen kregen de Nederlandse militairen opdracht van Nederland om vooral zelf geen risico te nemen. Nederland zou daarbij voorbij zijn gegaan aan VN-mandaten.

Volgens Nederland konden de militairen niet anders dan meehelpen aan de evacuatie van de bevolking. De Nederlanders hadden een genocide niet kunnen voorzien. 

De Nederlandse militairen hadden bovendien te luisteren naar de VN en niet naar de Nederlandse regering. Die heeft daarom volgens de advocaten van de Staat geen enkele verantwoordelijkheid.

Bekijk een reactie van de advocaat van de Moeders van Srebrenica:

Video

Europees hof

Eerder dit jaar wees het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een klacht van de Moeders van Srebrenica tegen Nederland in een andere rechtszaak af. Evenals de Hoge Raad in Nederland concludeerde het hof dat de VN niet vervolgd kan worden voor het drama, omdat de volkerenorganisatie immuun is voor rechtsvervolging in Nederland.

Tijdens de inhoudelijke behandeling van de zaak in april betoogden de raadslieden van de Nederlandse overheid echter dat de Nederlandse soldaten een genocide niet konden voorzien. De Nederlanders konden volgens de advocaten op het bewuste moment ook niet anders dan meehelpen aan wat op dat moment een evacuatie leek.

Srebrenica viel op 11 juli 1995. Nederlandse VN-militairen van Dutchbat hadden de opdracht de VN-enclave te beschermen, maar konden de tweeduizend zwaar bewapende Serviërs geen tegenstand bieden. Zeven- tot achtduizend mannen werden uit de enclave weggevoerd en vermoord.

Defensie denkt na over hoger beroep in zaak Srebrenica

'Srebrenica' zwarte bladzijde in geschiedenis l De mislukte 'veilige haven' Srebrenica