Drie Congolese getuigen van het het Internationaal Strafhof in Den Haag zijn ondanks grote zorgen van mensenrechtenbeschermers over hun lot zondag door Nederland uitgezet.

Dat heeft Amnesty International maandag bevestigd.

Amnesty en Human Rights Watch hadden opgeroepen de mannen nog niet terug te sturen. Er zijn zorgen om hun veiligheid en of ze een eerlijk proces krijgen in hun thuisland; de Democratische Republiek Congo.

Amnesty laat weten dat de zorgen om hun lot blijven bestaan. ''De verantwoordelijkheid leggen wij bij Nederland'', aldus de mensenrechtenorganisatie. Amnesty verwacht dat Nederland toezicht houdt op de behandeling van de drie en dat het zich houdt aan de beloften die daarover zijn gedaan.

Het ministerie van Justitie wilde afgelopen weekeinde niets zeggen over de ophanden zijnde uitzetting en niet reageren op de oproep van de mensenrechtenorganisaties.

Risico's

De advocaten van de drie getuigen houden Nederland en het ICC volledig verantwoordelijk voor de risico's die de mannen in Congo lopen.

''Ze zijn bij aankomst direct gearresteerd en verblijven op een voor ons onbekende locatie'', laten de raadsmannen maandag in een verklaring weten. ''Wij delen de zorgen van Amnesty International en Human Rights Watch over de behandeling die onze cliënten te wachten staat'', reageren ze. ''Het feit dat ze voor hun komst naar Nederland zes jaar lang zonder enige aanklacht in Congo gevangen zijn gehouden, is nog steeds ronduit zorgwekkend te noemen.''

Staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie) heeft hun asielverzoeken toch afgewezen. De bewindsman wees er daarbij op dat hij is gebonden aan een verdrag. Ook stelt hij dat er afspraken zijn gemaakt over de terugkeer van de vreemdelingen.

Medewerkers van het strafhof kunnen de drie in Congo bezoeken om hun veiligheidssituatie te beoordelen. Ook hebben de Congolese autoriteiten het ICC de veiligheid van het trio gegarandeerd en toegezegd dat een eventuele doodstraf niet zal worden uitgevoerd.

Teleurstellend

"Het is teleurstellend dat Nederland riskeert medeplichtig te worden aan mogelijke mensenrechtenschendingen door drie Congolese mannen uit te zetten." Dat heeft Géraldine Mattioli-Zeltner van Human Rights Watch maandag laten weten in een reactie op hun uitzetting.

''Voordat de getuigen werden uitgezet, had Nederland van de autoriteiten in Congo moeten eisen dat ze extra maatregelen zouden nemen om hun recht op een eerlijk proces te beschermen'', aldus Mattioli-Zeltner.

Advocaat Göran Sluiter, een van de advocaten van de getuigen, zegt dat er een bodemprocedure bij het Europese Hof wordt gevoerd tegen de uitzetting van de drie. Die kan jaren gaan duren en hij vestigt daar niet te veel hoop op. Sluiter benadrukt wel dat hij en zijn collega's er nauwgezet op zullen letten dat de rechten van hun cliënten in Congo worden gerespecteerd. Als dat niet gebeurt, zullen de advocaten het ICC en de Nederlandse autoriteiten vragen om in te grijpen.

Oproep

Human Rights Watch deed vrijdag in een brief aan staatssecretaris Teeven nog een klemmend oproep om de getuigen niet uit te zetten. De organisatie wees daarbij op de verplichting die Nederland heeft om ervoor te zorgen dat mensen die worden uitgezet niet aan ernstige mensenrechtenschendingen worden onderworpen, waaronder de doodstraf.

De Raad van State besloot vrijdag echter dat de Congolezen naar huis mochten worden gestuurd. De drie zaten al drie jaar vast in een cel van het strafhof in Scheveningen. De getuigen werden op 4 juni vrijgelaten na een rechterlijke uitspraak. Daarna werd het drietal gelijk in vreemdelingendetentie geplaatst.

De mannen kwamen in 2011 naar Den Haag om te getuigen over de rol van de Congolese regering van president Joseph Kabila bij misdrijven en schendingen van mensenrechten in het noordoosten van Congo. Ze zaten in Congo al in de gevangenis, omdat ze ervan beschuldigd werden zelf nauw bij de gruwelen betrokken te zijn geweest.