De figuur van Zwarte Piet is een uiting van racisme die bestreden moet worden via het onderwijs. De traditie is achterhaald.

Dat concludeert de VN-werkgroep voor Mensen van Afrikaanse Afkomst, bleek vrijdag tijdens de presentatie van voorlopige bevindingen op een persconferentie in Den Haag.

De vijfkoppige onderzoekscommissie trok de afgelopen dagen door Nederland om te onderzoeken hoe het is gesteld met de discriminatie van mensen van Afrikaanse afkomst. In dat onderzoek is ook de rol van Zwarte Piet meegenomen. 

"We zijn verrast dat veel mensen niet inzien waar het probleem ligt", zei voorzitter Mireille Fanon-Mendes-France. "We zijn ons ervan bewust dat Zwarte Piet deel uitmaakt van een lange culturele traditie, maar we zijn van mening dat er aandacht moet komen voor dit fenomeen in het onderwijs." 

Slavernij

Een van de andere onderzoekers is Verene Shepherd, die vorig jaar stevige kritiek uitte op het fenomeen Zwarte Piet. Ze zei dat het Sinterklaasfeest neerkomt op een "terugkeer van de slavernij". Daarom kan het feest beter worden afgeschaft, stelde de Jamaicaanse. De uitspraken over het kinderfeest leidden tot een nationale discussie.

Tijdens de persconferentie vertelde Shepherd, sociaal historicus aan de Universiteit van West-Indië op Jamaica, dat ze 'verrast' is over het gebrek aan kennis bij de Nederlanders over het eigen slavernijverleden. "Dit gebrek aan kennis over de geschiedenis voedt racisme en intolerantie en draagt bij aan het gegeven dat mensen de gevoelens van mensen van Afrikaanse afkomst over Zwarte Piet niet begrijpen."

Bekijk Shepherds toelichting:

Geen probleem

Shepherd benadrukt dat ze geen problemen heeft met het feest Sinterklaas. Ze noemt de relatie tussen Sinterklaas en Zwarte Piet problematisch. "Dat moet veranderen." Ze hoopt dat haar woorden ertoe bijdragen dat mensen de traditie anders gaan bezien. "Onwetendheid voedt haat, dat hebben we in het verleden gezien."

De Universiteit van West-Indië op Jamaica heeft het e-mailaccount van Shepherd moeten sluiten omdat ze te veel haatmail kreeg.  Het beeld dat mensen van haar hebben is verkeerd, benadrukte Shepherd. "Laat ik me daarom nog maar eens voorstellen," zei de Jamaicaanse.

"Ik ben een professor, ik heb zestien boeken geschreven, de meeste over slavernij, genderstudies en de relatie tussen Europa en de Caraïben. Hopelijk zien jullie nu dat ik een heel aardig persoon ben."

Breder mandaat

De Franse voorzitter van de werkgroep drukte de aanwezig pers op het hart dat de werkgroep een veel breder mandaat heeft dan alleen het onderzoeken van Zwarte Piet. "Racisme is een probleem door heel het koninkrijk," zei Fanon-Mendes-France, die ook aandacht vroeg voor de situatie op Curaçao. Op het gebied van racisme jegens mensen van Afrikaanse afkomst is daar helemaal veel werk aan de winkel. 

De aanbevelingen worden verwerkt in een rapport dat nog dit jaar voor commentaar aan het kabinet wordt verstuurd. Naar verwachting kan het rapport begin volgend jaar worden gepresenteerd binnen de Verenigde Naties. 

Donderdag oordeelde de bestuursrechter in Amsterdam dat Zwarte Piet "een negatieve stereotypering is van zwarte mensen", in een procedure over de vergunning voor de Sinterklaasintocht 2013 in de hoofdstad. De burgemeester moet nu het besluit over de vergunningverlening herzien.

Reactie Rutte

Premier Mark Rutte stelt in een reactie dat het sinterklaasfeest in de toekomst mogelijk zal veranderen, maar dat dit een zaak voor de samenleving is en niet voor de politiek. De enige rol van de politiek is om de discussie over het sinterklaasfeest in goede banen te leiden, aldus de premier na de wekelijkse ministerraad.

Rutte kon nog niet inhoudelijk ingaan op het rapport van de VN-werkgroep, omdat hij het nog niet had gelezen. Eerder zei Rutte dat "Zwarte Piet nu eenmaal zwart is" en dat hij daar niets aan kan veranderen. Vrijdag wilde hij niet zeggen of hij zich ook een Piet met een andere kleur kan voorstellen. "Als ik daarop inga, lijkt het net of ik er een beleidsopvatting over heb."

Vicepremier Lodewijk Asscher stelde na de ministerraad dat hij zich wel kan indenken dat er in de toekomst een Piet komt met een andere kleur. Dat zal volgens hem het geloof in het sinterklaasfeest niet aantasten. Net als Rutte benadrukte Asscher dat "het sinterklaasfeest niet statisch is" en dat het vroeger ook anders gevierd werd dan nu.

Asscher heeft begrip voor mensen die zich door de figuur van Zwarte Piet gekwetst voelen, maar vindt het "veel te ver gaan" om de knecht van Sinterklaas een racistisch verschijnsel te noemen. "Je komt niet ver door elkaar te gaan beschuldigen."

Bekijk Rutte's reactie:

Wat u moet weten over de discussie rond Zwarte Piet