De discussie die eind vorig jaar ontstond over het fenomeen Zwarte Piet, gaat dit jaar gewoon verder. In Amsterdam diende een hoger beroep over de kwestie. Een overzicht van de discussie.

Deze rechtszaak gaat over de Sinterklaas-intocht in Amsterdam.

Tegenstanders van Zwarte Piet probeerden vorig jaar te voorkomen dat bij de Amsterdamse intocht op 17 november Zwarte Pieten zouden meelopen. Het protest werd aangezwengeld door kunstenaar Quinsy Gario, hij vindt dat de knecht van Sinterklaas racistisch zou zijn en "respectloos naar mensen van Afrikaanse afkomst".

De gemeente ontving ruim twintig bezwaarschriften tegen het verlenen van de vergunning voor de intocht, maar de bezwaarcommissie verklaarde die bezwaren ongegrond. Daarop spanden de tegenstanders een kort geding aan, maar ook de voorzieningenrechter hield de vergunning in stand.

In deze zaak dient nu een bodemprocedure. Daarin oordeelde de bestuursrechter op 3 juli dat de burgemeester binnen zes weken het besluit over de vergunning moet herzien, omdat de belangen niet goed zijn afgewogen. 

De rechter gaf de "zwarte eisers" gelijk in hun argument dat "de negatieve stereotypering van Zwarte Piet op de zwarte mens", leidt tot een inbreuk op hun privéleven. Daarmee is door de intocht, met daarin een belangrijke rol voor Zwarte Piet, artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens geschonden.

De burgemeester moet nu alsnog "de vraag beantwoorden of het privéleven van de zwarte eisers zwaarder weegt dan het belang van de maatschappij bij de intocht", aldus de rechter.

Burgemeester Eberhard van der Laan gaat tegen de uitspraak in hoger beroep bij de Raad van State (RvS). En ook de bezwaarmakers tekenden beroep aan.

De RvS doet normaal pas na negen maanden uitspraak, maar nu begon de behandeling al op 16 oktober, zodat er voor de intocht van dit jaar op 16 november duidelijkheid zou zijn.

De Raad van State velt geen oordeel over Zwarte Piet.

De Raad van State deed op 12 november uitspraak en vernietigde daarin het oordeel van de rechtbank: de gemeente Amsterdam hoeft de vergunningverlening niet over te doen.

Burgemeester Van der Laan hoeft volgens de hoogste bestuursrechter bij het verlenen van een vergunning niet te kijken naar eventuele stigmatisering of discriminatie. Het is terecht dat de vergunningaanvraag alleen is getoetst aan de eisen van de openbare orde en veiligheid.

Bovendien is Van der Laan volgens de RvS niet bevoegd om de vraag te beantwoorden of van de figuur van Zwarte Piet een discriminerend effect uitgaat. Ook de Raad zelf geeft geen inhoudelijk oordeel of de figuur van Zwarte Piet discriminerend zou zijn.

Amsterdam paste de intocht vorig jaar wel al iets aan, en dit jaar nog meer.

De organisatie van de intocht in Amsterdam besloot de tegenstanders vorig jaar wel al iets tegemoet te komen. De Zwarte Pieten droegen verschillende kleuren lippenstift, geen gouden oorringen, en ze mochten variëren in haardracht.

Na overleg met het intochtcomité gaan de aanpassingen bij de intocht dit jaar nog wat verder, zo bleek bij de vergunningverlening. Een 'substantieel' deel van de pieten zal naar verwachting niet met volledig zwart geschminkt gezicht, maar slechts met 'roetvegen' op het gezicht meedoen.

De figuur van Zwarte Piet blijft volgens burgemeester Van der Laan bestaan, ''maar zal over een periode van enkele jaren ontdaan zijn van mogelijk te ervaren negatieve stereotypering''. 

Ook bij de landelijke intocht zijn dit jaar niet alleen Zwarte Pieten.

De landelijke intocht van Sinterklaas is dit jaar op 15 november in Gouda. Daarbij wordt hij niet alleen vergezeld door Zwarte Pieten, maar er lopen ook een paar zogenaamde 'kaas- en stroopwafelpieten' mee, maakte de gemeente bekend op 14 oktober.

Zij hebben goudgele schmink of een ruitmotief op hun gezicht. Eerder was al besloten dat de Pieten geen 'stereotype' rode lippen en oorbellen zouden hebben.

Volgens de burgemeester is voor deze invulling gekozen na overleg met inwoners van Gouda. "We vinden het een goede invulling en tegelijkertijd een goed signaal in de discussie die nu speelt", aldus de burgemeester.

Zelfs de Verenigde Naties hebben een mening over Zwarte Piet.

De Nederlandse tegenstanders kregen vorig jaar bijval uit onverwachte hoek. Krap een maand voor de intocht pleitte Verene Shepherd, mensenrechtenonderzoeker bij de Verenigde Naties (VN), voor afschaffen van het volgens haar "foute" Sinterklaasfeest.

"De werkgroep kan niet begrijpen waarom Nederlanders niet inzien dat dit een stap terug is naar de slavernij en dat in de 21ste eeuw dit gebruik moet stoppen", zei ze tegen EenVandaag. De Jamaicaanse Shepherd sprak op persoonlijke titel, maar de werkgroep van de Mensenrechtenraad van de VN deed wel degelijk onderzoek naar de vraag of Zwarte Piet racistisch is.

Kort na de Sinterklaasintocht riep de werkgroep in een verklaring de Nederlandse overheid op initiatief te nemen tot een nationaal debat waarin voor- en tegenstanders van Zwarte Piet hun mening moeten geven.

Afschaffen van het feest vindt de werkgroep echter niet nodig. "Uiteindelijk is het aan het Nederlandse volk om over de affaire te discussiëren én te beslissen."

Het kabinet blijft erbij dat het Sinterklaasfeest van het volk is.

Vicepremier Lodewijk Asscher liet echter weten dat het kabinet zo'n debat niet hoeft te initiëren. "Dat debat is er al," zei hij in een reactie. Wel gaf hij toe zich ernstig te storen aan sommige racistische reacties.

Eerder benadrukte Asscher al dat het Sinterklaasfeest aan het volk moet worden gelaten, maar dat hij wel iets zou zien in een langzame evolutie. Zo is het dreigement dat stoute kinderen in de zak mee moeten naar Spanje ook niet meer van deze tijd.

Aanvankelijk hield het kabinet zich in de discussie nog zo stil mogelijk. Premier Mark Rutte stelde dat Zwarte Pieten geen zaak van de regering zijn, maar van de samenleving. "Zwarte Piet is zwart, daar kunnen we weinig aan veranderen."

In augustus werd wel bekend dat in navolging van Amsterdam ook overlegd zou worden over de landelijke intocht, met onder meer de organiserende gemeente Gouda en omroep NTR die de intocht uitzendt.

Meerdere partijen adviseren over Zwarte Piet.

Er wordt inderdaad gesproken over de toekomst van het Sinterklaasfeest, op initiatief van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed. Bij dat overleg zijn verschillende partijen betrokken.

Na onderzoek kwam het VIE in juni met het advies om Zwarte Piet iets te moderniseren. De 'nieuwe Zwarte Piet' heeft geen kroeshaar meer, is wel bruin, heeft geen rode lippen meer, geen gouden oorringen en een wat hipper pak. Ook zou hij minder dom moeten zijn en een gelijkwaardiger relatie met Sinterklaas moeten hebben.

Directeur Ineke Strouken benadrukte echter dat het nieuwe uiterlijk een suggestie is en niet moet worden opgelegd. Er zou van onderop geëxperimenteerd moeten worden.