Teeven moet Volkert van der G. op verlof sturen

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven moet Volkert van der G. vanaf 1 februari 2014 tot diens vrijlating in mei maandelijks op verlof sturen. 

Dat heeft de beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) dinsdag bepaald. De uitspraak is bindend.

Teeven had een verlof voor de moordenaar van Pim Fortuyn eerder geweigerd en wilde Van der G. binnen de gevangenismuren laten re-integreren.

De beroepscommissie vernietigt dit besluit, omdat het "niet voorziet in enige vorm van verlof in de vrije maatschappij". Van der G. moet voor mei 2014 "meermalen daadwerkelijk in de vrije samenleving kunnen verblijven".

Voor Teeven bestaat volgens een woordvoerder van de RSJ geen mogelijkheid om een proefverlof nog te voorkomen. "Dit is ons besluit en hier moet iedereen het mee doen."

Bekijk de reactie van Teeven:

Achttien jaar

Volkert van der G. werd in 2002 veroordeeld tot achttien jaar celstraf voor de moord op politicus Fortuyn. Hij komt hoogstwaarschijnlijk volgend jaar mei vrij, dan heeft hij twee derde van zijn straf uitgezeten.

Gevangenen die zich goed gedragen, kunnen na die termijn onder voorwaarden vrijkomen. In voorbereiding daarop mogen veroordeelden op proefverlof.

De RSJ oordeelde eerder al dat een goede terugkeer in de samenleving zwaarder weegt dan eventuele onrust die hierdoor wordt veroorzaakt. Volgens de RSJ kunnen veiligheidsmaatregelen de risico's bij verlofverlening minimaliseren.

'Weinig ruimte'

De uitspraak "laat weinig ruimte", aldus een woordvoerder van Teeven. De bewindsman "heeft te volgen" en moet het proefverlof toch verlenen, al was hij daar tegen. Hij vond het risico op maatschappelijke onrust en verstoring van de openbare orde te groot.

Het ministerie bestudeert de uitspraak nog en gaat zich grondig buigen over de veiligheid van Van der G.

Halvegare

Fortuyns broer Marten reageerde namens de familie: "Ik ben hier niet blij mee. Straks wordt een halvegare, een einzelgänger en een narcist met Asperger op de bevolking losgelaten."

Hij vreest dat het proefverlof tot nieuwe slachtoffers kan leiden. "Van der G. heeft in een tv-programma vorig jaar nog gezegd dat hij zo één, twee, drie niet wist of hij opnieuw zo'n moord zou plegen. Blijkbaar is zijn levenshouding niet veranderd." 

Andersom zouden ook anderen Van der G. iets kunnen aandoen, denkt Marten Fortuyn. "Als ik hem was, zou ik tijdens het proefverlof en na zijn vrijlating maar onder de radar blijven."

Onherroepelijk

"De uitspraak lijkt onherroepelijk", reageerde premier Mark Rutte donderdag  Of het proefverlof ook echt kan plaatsvinden met het oog op de veiligheid, is volgens Rutte een zaak voor staatssecretaris Teeven.

Hij wilde verder geen commentaar geven op de uitspraak van de RSJ. "We hebben in Nederland een onafhankelijke rechter en scheiding der machten." Rutte onderstreepte nogmaals dat hijzelf tegen proefverlof was.

Tijdens de laatste verkiezingscampagne noemde Rutte het 'ondenkbaar' dat Van der G. ooit proefverlof zou krijgen. Als een minister van Justitie daartoe zou besluiten, moest die volgens Rutte aftreden.

Dinsdag zei hij daarover: "We leven in een rechtsstaat. Ik ben geen dictator, ik kan geen rechter terzijde schuiven."  Zijn uitspraak in het verkiezingsdebat ging vooral over de rol van de politiek, zei hij. Zolang de politiek het proefverlof kan voorkomen, moet dat gebeuren. "Dat hebben we ook gedaan." 

"Als de staatssecretaris zou hebben besloten om Van der G. op proefverlof te sturen, zou hij grote politieke problemen hebben gehad", zei Rutte. "Maar er ligt nu een uitspraak van de rechter. Die moeten we uitvoeren." 

'Bange hond'

Deze uitspraak kwam de premier meteen op forse kritiek te staan. Volgens PVV-leider Geert Wilders heeft Rutte zijn "honderdste verkiezingsbelofte gebroken" en dat is een klap in het gezicht voor iedereen die iets met Fortuyn had. 

"Als een bange hond trekt hij zijn woorden in", reageerde Wilders dinsdagmiddag in de wandelgangen van de Tweede Kamer. "Nu gaat het over iets heel serieus, ik kan daar heel kwaad over worden. Het is alsof de heer Fortuyn vandaag opnieuw is vermoord." 

Zorgen

"De VVD maakt zich grote zorgen over het besluit van de rechter waarmee staatssecretaris Teeven wordt verplicht proefverlof toe te staan", laat VVD-Kamerlid Ard van der Steur in een reactie weten. "Ik snap echter dat de staatssecretaris de uitspraak van de rechter niet naast zich neer kan leggen."

CDA-Tweede Kamerlid Peter Oskam zegt dat de Raad nu als hoogste penitentiaire rechter heeft gesproken.

"De vraag is nu hoe staatssecretaris Teeven hier op zal reageren. Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft zich uitgesproken tegen een proefverlof. Het CDA blijft bij zijn eerdere standpunt: Van der G. werkt tot nu toe niet mee met de reclassering, en de argumenten die eerder aangehaald werden om het proefverlof nog niet te laten ingaan gelden nog steeds."

"Het is niet aan de Tweede Kamer om te oordelen over een uitspraak van de rechter inzake het proefverlof van een individu", voegt Ahmed Marcouch (PvdA) toe. "De rechter heeft geoordeeld, we wachten af hoe de staatssecretaris vorm geeft aan de uitvoering van deze uitspraak."

Debat

De PVV maant minister van Justitie Ivo Opstelten om tijdig het OM te verzoeken de voorwaardelijke invrijheidsstelling achterwege te laten zodat Van der G. zijn volledige straf zal uitzitten. De partij van Wilders wil snel een debat over de kwestie.

"Het betreft een zaak die politiek en maatschappelijk zeer gevoelig ligt", zegt Gerard Schouw van D66. "Maar uiteindelijk is het niet aan de politiek om zich uit te laten over een individuele strafzaak. Dit betreft een bindende, rechterlijke uitspraak die wij moeten respecteren."

Evident

''Deze uitkomst is van begin af aan evident geweest", reageerde Bart Nooitgedagt, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten.

"Voor de staatssecretaris zit er weinig anders op dan deze uitspraak op te volgen, hij is gedaan door de hoogste penitentiaire rechter. De eerdere weigering van Teeven komt neer op een vertragingstactiek, die niet is gebaseerd op reële argumenten. Ik kan me niet voorstellen dat Teeven opnieuw weigert. Doet hij dat wel, dan kan Van der G. een kort geding tegen de Staat aanspannen."

Lees meer over:
Tip de redactie