Na oproepen op sociale media zijn groepen mensen spontaan de bossen ingegaan om te zoeken naar de vermiste broertjes Ruben en Julian.

Zijn die oproepen op Twitter en Facebook om de politie te helpen wel zo verstandig? Criminoloog en politieonderzoeker Henk Ferwerda, directeur van Bureau Beke, heeft zijn twijfels.

"Met één tweet kunnen je een heleboel mensen tegelijk bereiken. En die extra ogen en oren kan de politie goed gebruiken’’ stelt Ferwerda. “Maar laat de politie de regie voeren. Als de burger een soort burgerrechercheur wordt, kan dat vervelende gevolgen hebben."

Sporen uitwissen

Ferwerda snapt heel goed dat mensen de politie willen helpen bij de zoektocht naar Ruben en Julian, maar hij denkt niet dat de politie er mee gebaat is.

"Met die spontane zoekacties loop je het risico dat je sporen uitwist’’, stelt de politieonderzoeker. “Bovendien kan de politie hele goede redenen hebben om een bepaald deel van een bos niet te uit te kammen. Daarnaast heeft de politie voldoende middelen om zelf zo’n zoektocht grondig uit te voeren. Ze hebben voldoende menskracht, ze beschikken over honden en ze kunnen als het moet ook nog drones de lucht in sturen."

Ook Gerlof Leifstra, misdaadverslaggever bij Elsevier, zet vraagtekens bij de oproepen op sociale media om zoekacties naar Julian en Ruben op touw te zetten. "Niet alleen is er een kans dat burgers sporen uitwissen. Je loopt ook nog eens het risico dat mensen dwaalsporen maken als ze door een bos gaan struinen."

Anass Aouragh

Ferwerda legt uit dat de burgerparticipatie bij politieonderzoeken een hoge vlucht heeft genomen sinds de opkomst van sociale media. Hij verwijst onder meer naar de inzet van Twitter en Facebook en het verzenden van een Amber Alert na de vermissing van de 13-jarige Anass Aouragh in februari dit jaar.

“Maar ook voordat Facebook, Twitter en andere sociale media bestonden, maakte de politie al gebruik van de burger’’, legt Ferwerda uit. “Bij buurtonderzoek en ander politiewerk is er al sinds jaar en  dag een belangrijke rol weggelegd voor burgers die met tips komen of als getuige optreden."

Een van de bekendste voorbeelden van de bijdragen van burgers aan politieonderzoek is het televisieprogramma Opsporing Verzocht. In dat programma vraagt de politie burgers medewerking bij het oplossen van  misdrijven: Ferwerda: "Opsporing Verzocht bestaat al circa 25 jaar. Dus ik denk zeker dat de medewerking van burgers aan dat programma waardevol is. Anders had het niet meer bestaan."

Diverse lokale omroepen kwamen met lokale varianten op Opsporing Verzocht en circa tien jaar geleden werd de site Opsporingsonderzoek.nl gelanceerd met het doel burgers te betrekken bij het oplossen van misdrijven. "Dat gebeurde onder het motto dat de politie meer gebruik wilde gaan maken van de 'Wisdom of the crowds’, de wijsheid van de menigte. De politie beseft dat ze veel weet, maar niet alles", aldus Ferwerda.

Relatie veranderd

Ook na begin van het internettijdperk kwam het initiatief voor de hulp van burgers bij opsporingswerk aanvankelijk van de politie. Door de opkomst van de sociale media is de relatie tussen de politie en burgers veranderd. "Facebook, Twitter en andere sociale media stellen burgers in staat zelf hun rol in te vullen", weet Ferwerda. "Dat kan verkeerd uitpakken. Een burger mag niet op de stoel van een rechter gaan zitten."

Als voorbeeld van een verkeerde inzet van sociale media verwijst de criminoloog naar door de politie vrijgegeven beelden van mishandelingen in Oosterhout en Eindhoven. "Er zijn toen namen en foto’s op sociale media verschenen van mensen die niets met die zaken hadden te maken. Een onschuldige bakker is daardoor gigantisch in de problemen gekomen."

Risico's

Misdaadverslaggever Leistra stelt dat de inzet van sociale media ook bij tal van andere zaken risico’s met zich meebrengt. "Neem bijvoorbeeld ontvoeringszaken. Als mensen dan op eigen houtje gaan handelen, kunnen ze het leven van mensen in gevaar brengen."

Hij vindt dat de politie meer gebruik moet gaan maken van Facebook en Twitter om de burgers duidelijk te maken dat het niet verstandig is op eigen initiatief politiewerk te gaan doen. "Als je op sociale media uitlegt waarom mensen niet zelf een bos moeten uitkammen, kan je een heleboel duidelijkheid aan een heleboel mensen scheppen en een heleboel problemen voorkomen."