Met het vertrek van Aleid Wolfsen komt op 1 januari de burgemeesterspost van Utrecht vrij. Geïnteresseerden doen er goed aan om anderen voor hun karretje te spannen. En vooral hun enthousiasme niet kenbaar te maken.

Toen de gemeenteraad van Amsterdam in 2010 voor Eberhard van der Laan koos als nieuwe burgemeester, ging ze voorbij aan de voorkeur van de vertrouwenscommissie. Die had Annemarie Jorritsma voorgedragen als eerste keuze voor de vacante post. "Hoewel we nooit zullen weten hoe het precies is gegaan, lijkt het waarschijnlijk dat Van der Laan achter de schermen een slimme PvdA-lobby in stelling heeft gebracht", zegt politicoloog Marcel Boogers van Universiteit Twente.

"Je moet de machtsverhoudingen in de gemeenteraad kennen en zorgen dat je de steun van sterke partijen kunt krijgen. Wie interesse heeft om burgemeester van Utrecht te worden, doet er daarom goed aan eerst met de fractie in de gemeenteraad te bellen. De lokale vertegenwoordigers moeten voor hen gaan lopen, dat werkt het beste. En op de achtergrond speelt de Commissaris van de Koning natuurlijk ook een belangrijke rol."

Houd het geheim

Wat in de vertrouwenscommissie wordt besproken, blijft geheim. Om die reden komen de namen van 'verliezers' niet altijd in de openbaarheid. Mochten ze tijdens het proces toch al het nieuws halen, is het van belang dat dit zo laat mogelijk gebeurt. Dat zegt Henk Bouwmans, een van de auteurs van het boek Onder burgemeesters en het bijbehorende essay Tien geboden voor burgemeesters.

"Pechtold en Rosenmöller worden in Utrecht nu al genoemd, maar ik kan me niet voorstellen dat zij daar zelf achter zitten. Als ze al geïnteresseerd zijn, is dat niet in hun belang. Hoe langer iemand in beeld is, hoe meer tijd er is om die persoon af te branden. Tegenstanders gaan zich mobiliseren. Bij een gekozen burgemeester zou dat anders zijn, dan moet je de gunst van het publiek winnen."

Binding

Volgens Bouwmans is het voor kandidaten van belang om binding met de stad te hebben. "Er is voor de functie in Utrecht nog geen profielschets gemaakt. Maar voor kandidaten die niet uit de regio komen, is het belangrijk om er in elk geval een verleden op politiek- of studiegebied te hebben. Iemand uit Groningen die alleen wel eens op Utrecht Centraal is overgestapt, maakt bij voorbaat al weinig kans."

Flipperkast

Maar ondanks alles is het soms ook een kwestie van geluk. Boogers: "Hubert Bruls is als CDA’er burgemeester van Nijmegen geworden, omdat de coalitiegenoten PvdA en GroenLinks het niet eens werden over een kandidaat. Soms is de benoeming een flipperkast, waarbij je echt niet weet welke kant de bal op rolt." Op vrijwel dezelfde manier schopte D66’er Han Polman het tot burgemeester van Bergen op Zoom, zegt Bouwmans. "Die partij had welgeteld één raadszetel. Het ligt er maar net aan wie er solliciteert. Nu is Polman zelfs Commissaris van de Koning in Zeeland."

Interne concurrentie

Een sollicitant zal in elk geval zijn huiswerk moeten doen. Daarbij hoort ook een analyse van mogelijke interne concurrentie. Bouwmans: "Toen Gerd Leers in Rotterdam solliciteerde, was hij heel boos dat Aboutaleb zich ook kandidaat stelde. Leers had de indruk dat binnen de PvdA geen zwaargewicht uit de landelijke politiek zou solliciteren. Dat was niet slim, want die partij zal in Rotterdam altijd een goede kandidaat naar voren schuiven. Daar moet je gewoon op rekenen."