Het Project X-feest in Haren liep op 21 september uit in een chaos van geweld en vernielingen doordat burgemeester Rob Bats en de politie fouten maakten.

De 'driehoek' van burgemeester, politie en justitie kwam pas twee dagen voor Project X in actie, schatte risico’s te laag in en stelde maatregelen tot het allerlaatste moment uit.

Dit zegt de commissie-Cohen, die vrijdag haar rapport (pdf) presenteert over de gebeurtenissen voor, tijdens en na de rellen op de avond van 21 september in het Groningse dorp. ''In zulke omstandigheden is er grote behoefte aan duidelijkheid en heldere kaders. Die waren er niet."

Verjaardag

Wat een leuke zestiende verjaardag met ongeveer 80 vrienden had moeten worden voor het meisje Merthe, liep volledig uit de hand toen haar openbare Facebookuitnodiging door duizenden mensen werd geaccepteerd. Honderden jongeren kwamen naar Haren.

Bestuurders deden het feest, waarvoor duizenden mensen zich via Facebook hadden aangemeld, af als 'hype' en wilden daar niet in meegaan. Intussen maakten de bewoners van Haren zich ernstige zorgen. 

Eerste fout in de voorbereiding was dat er geen duidelijk plan van aanpak was. Daardoor was de communicatie naar de buitenwereld ook niet duidelijk. Er werd bijvoorbeeld gezegd ''er is geen feestje''.

Maar tegelijk werd de mogelijkheid opengehouden dat een terrein buiten het dorp later op de avond misschien nog feestlocatie zou worden. De Stationsweg vlakbij het huis van Merthe zou afgesloten zijn, maar bleek tot 18.00 uur gewoon open te zijn. Alcohol was verboden, maar de politie trad niet op tegen drinkende jongeren.

Fragment van de presentatie van Cohen:

Geen strategie

Er was, kortom, geen ''doordachte strategie'' voor het geval het zwartste scenario werkelijkheid zou worden. Volgens Cohen heeft het actiecentrum van de politie ''het scenario dat zich uiteindelijk heeft afgespeeld, niet kunnen verbeelden''. ''Het beeld was vooral dat het wel mee zou vallen.''

Personen die de commissie heeft gehoord, zeiden dat er een plotseling omslagpunt was waarna ineens heel veel geweld werd gepleegd. De commissie spreekt dat tegen en zegt dat er al 2 uur voor de escalatie aanwijzingen waren dat de stemming zou omslaan.

Hoewel het op het  eerste gezicht niet niet handig leek dat er op 21 september steeds maar treinen bleven stoppen in Haren, noemt Cohen het toch een "wijs besluit" dat de treinloop niet werd aangpast. Door die treinen konden immers ook mensen uit het dorp worden afgevoerd. 

Nieuwsgierigheid

Cohen concludeert verder dat het overgrote deel van de jongeren in september 'uit nieuwsgierigheid' naar Haren kwam. Cohen heeft ''geen enkele aanwijzing'' dat een substantieel deel van de jongeren kwam om rellen trappen. ''Integendeel'', schrijft hij.

''Velen wilden meteen weer weg toen het uit de hand liep. Er zijn ook geen aanwijzingen dat de film Project X een belangrijke bron van inspiratie vormde.'' De belangrijkste drijvende krachten voor de jongeren om naar het feest te gaan, waren vrienden en sociale media. Uit een analyse blijkt dat mensen uit hele land naar Haren kwamen, maar het was ''geen landelijk feestje''. 

 Activiteit op Facebook in de aanloop naar en op 21 september 2012:

De intensiteit van de kleur geeft aan hoeveel personen in die regio actief waren op Facebook n.a.v. Project X Haren. De gegevens zijn afkomstig van de Commissie Cohen. Bekijk hier een grote versie. - (c)NU.nl/Jerry Vermanen

Overzicht van het aantal aanhoudingen na Project X per regio

Massamedia

In het rapport wordt ook gesteld dat de rol van vrienden en sociale media belangrijker was in de mobilisatie van Noord-Nederlandse jongeren dan de massamedia.

TV is volgens het rapport het enige profssionele medium dat van belang was voor een eventuele komst naar Haren, maar televisie werd hoofzakelijk gezien als medium dat afraadde om dit te doen. Nieuwswebsites, dagbladen en radio speelden een zeer kleine rol.

Beleidsdocumenten (pdf) over het uit de hand gelopen Facebook-feest, die zijn opgevraagd door Eenvandaag en Geenstijl via de WOB-procedure (Wet openbaarheid van bestuur) werden vrijdag al voor de presentatie van Job Cohen gepubliceerd. 

Burgemeester Haren biedt excuses aan

'Autoriteiten moeten sociale media beter in de gaten houden'