AMSTERDAM - Actief verzet tegen inbrekers leidt op den duur mogelijk tot veel meer slachtoffers.

Amerikaans onderzoek wijst uit dat door zelfverdediging en bewapening van bewoners in de Verenigde Staten weliswaar minder wordt ingebroken, maar relatief meer slachtoffers vallen.

Nederlandse deskundigen zetten daarom woensdag vraagtekens bij de woorden van staatssecretaris Fred Teeven (foto), die zegt dat de recente dood van een inbreker in het Brabantse Diessen "hoort bij de risico’s van het vak".

''Zulke uitlatingen passen een bewindspersoon niet. Het is het op platte wijze weergeven wat er ook aan de borreltafel gezegd wordt", reageert prof. Theo de Roos, hoogleraar strafrecht aan de universiteit van Tilburg.

Volgens De Roos zit er een "verkeerde ondertoon" in de woorden van Teeven. ''Die is er een van sla-maar-raak. Het zegt iets over het klimaat waarin we ons bevinden met de VVD, die van meer aandacht voor slachtoffers dan voor daders. Slachtoffers van een inbraak moeten juist voorzichtig blijven om escalatie te voorkomen."

Eigenrichting

Zelfverdediging of eigenrichting wordt door de wetenschappers onverstandig gevonden. Je mag je in eigen huis of op eigen erf verdedigen tegen insluipers, maar het gebruikte geweld moet ‘proportioneel’ zijn, zoals dat in de juridische wereld heet.

''Je mag niet met een dubbelloops jachtgeweer schieten op iemand die je in je eigen huis bedreigt met een breinaald’’, zegt mr. dr. Nico Kwakman, docent strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. ''Maar met gelijke middelen mag je je wel verdedigen."

Volgens Kwakman schuift Nederland langzaam maar zeker een beetje op in de richting van het Amerikaanse rechtssysteem. ''Dat is de trend in de politiek. Het gevolg is wel dat inbrekers zich steeds vaker zullen bewapenen en geweld zullen gebruiken als ze op heterdaad worden betrapt. In de Verenigde Staten is dat enorm geëscaleerd."

Risico

Rechtspsycholoog prof. Peter van Koppen zegt het doorgaans oneens te zijn met staatssecretaris Teeven, maar zijn woorden ditmaal te onderschrijven. ''Ook een inbreker kan overlijden als hij wordt overlopen, het risico is niet nul’’, zegt Van Koppen.

Het gebruik van 'gepast geweld' en de gevolgen daarvan voor een inbreker, vallen volgens hem niet altijd duidelijk te vatten in juridische richtlijnen. Van Koppen: ''Een inbreker kan een klein zetje krijgen, vallen, verkeerd terecht komen en overlijden. Dan nog is het proportioneel geweld."

Volgens de rechtspsycholoog moet niet te veel gewicht aan de discussie worden gehecht. ''Het zijn uitzonderlijke situaties, die hooguit enkele keren per jaar voorkomen. Uitgangspunt is dat je jezelf en je spullen mag verdedigen. De rechter geeft burgers daarin enige ruimte."

Dat blijkt ook uit de ontwikkeling van de rechtspraak. Bewoners wordt vaker dan voorheen toegestaan zich met hand en tand te verdedigen tegen een inbreker. Rechters staan het beroep op noodweer of de juridische term noodweerexces (wanneer iemand buiten zinnen is) steeds vaker toe als een inbreker is mishandeld.

Openbaar ministerie

Ook het Openbaar Ministerie (OM) kiest inmiddels steeds vaker de kant van het slachtoffer. In 2011 is een aanwijzing naar alle officieren van justitie gestuurd, waarin de bewoners die fysiek geweld hebben gebruikt tegen een inbreker, niet meteen worden opgesloten en als een verdachte worden behandeld.

Het gaat volgens het OM in zulke zaken om 'verdachten met een bijzondere positie'.

''Hij is buiten zijn wil in een situatie gebracht waarin hij geweld heeft moeten gebruiken. Niet zelden wordt het door de burger als onrechtvaardig en grievend ervaren. Dat hij, juist op het moment dat hij zich genoodzaakt heeft gezien ter verdediging van lijf en goed geweld te gebruiken, door politie en justitie als verdachte van een strafbaar feit wordt aangemerkt", zo schrijft het OM in die aanwijzing.