AMSTEDAM - De Hoge Raad heeft een man vrijgesproken die een agent voor ‘mierenneuker’ uitmaakte. De grens van wat wel en niet mag is volgens advocaat Ron van der Beek "heel vaag".

Van der Beek stond al diverse verdachten bij in beledigingszaken. "Het ligt vaak aan de context of een woord wel of niet als beledigend wordt ervaren."

"Zo is ‘eikel’ op zich een scheldwoord, maar met een glimlach en een knipoog erbij kan het heel anders overkomen. Bij de rechter zijn hier vaak discussies over, omdat alleen bij moedwillig kwetsen een straf wordt opgelegd. Sommige cliënten van mij zijn dan ook vrijgesproken."

Onderzoek

Het onderzoek dat Bente Blom uitvoerde voor haar afstudeerscriptie in 2007, was veelzeggend. De huidige medewerkster van het Openbaar Ministerie in Lelystad legde 35 Officieren van Justitie en parketsecretarissen een lijst met scheldwoorden voor die tegen agenten waren gebruikt.

Ze vroeg wanneer zij tot vervolging zouden overgaan. De antwoorden waren allesbehalve eensgezind. Het enige dat vaststond, was dat ‘klootzak’, ‘lamlul’, ‘flikker’ en verwensingen met ernstige ziektes niet door de beugel konden.

Willekeur

Voorbeelden als 'stakker', 'pannenkoek' en 'mafkees' zagen de meeste respondenten door de vingers. Bij 'sukkel', 'klojo', 'jood' en ‘mierenneuker’ gingen de antwoorden alle kanten op. De conclusie van Blom was duidelijk: de wet geeft weinig aanknopingspunten, verdachten zijn overgeleverd aan willekeur.

Blom becijferde dat het aantal beledigingszaken tegen agenten tussen 1997 en 2007 verzesvoudigde. Wie tegenwoordig voor dit vergrijp wordt opgepakt, kan een schikkingsvoorstel van 600 tot 800 euro tegemoet zien. Toch wordt er nu niet vaker beledigd dan vroeger, zegt Van de Kamp. "Alleen wordt er minder getolereerd. Vroeger kon er kennelijk meer, maar we willen graag een beetje fatsoen terug in het publieke domein."

Context

Sommige respondenten in de scriptie van Blom gaven aan dat de omstandigheden soms zwaarder wegen dan de ernst van het scheldwoord zelf. Oftewel: de ene ‘klootzak’ is de andere niet.

Zelf schreef ze daarover: ‘Iemand zou pas moeten worden gestraft als de agent duidelijk wordt belemmerd of als er echt afbreuk wordt gedaan aan zijn gezag. Een verdachte die in de consternatie van zijn aanhouding ‘klootzak’ mompelt, moet niet strafbaar zijn. Gaat hij bij een onrustige situatie op straat voor een agent staan om het te roepen, dan wel.’

Fatsoensregels

Voorzitter Gerrit van de Kamp van de politiebond ACP nam tandenknarsend kennis van de beslissing van de Hoge Raad om ‘mierenneuker’ niet strafbaar te stellen. "Je kunt er de klok op gelijk zetten wat er de komende weken gaat gebeuren: het woord zal vaak worden gebruikt."

"Kennelijk is het in Nederland de sport om juridisch precies uit te vogelen wat je wel en niet mag zeggen. Terwijl het voor mij gelijk staat of iemand nu 'sukkel', 'klootzak' of 'mierenneuker' gebruikt. Het gaat om de regels van fatsoen en die worden bij al deze woorden overschreden. Ik ben benieuwd wat het volgende scheldwoord is dat wordt aangevochten."

Compliment

Bij 'mierenneuker' is dat minder het geval. Terecht, meent taalkundige Jan Stroop. "Het woord kan zelfs complimenteus zijn, voor iemand die heel secuur zijn werk doet. Het heeft misschien een lichtelijk kritische ondertoon, maar het klinkt wat mij betreft niet erger dan het synoniem 'muggenzifter'."

"Een woord als ‘hondenlul’ vind ik daarentegen wel grof. Maar er is één belangrijk verschil. Dat woord is echt op de persoon gericht. 'Mierenneuker' gaat meer over iemands handelen."