AMSTERDAM - Het verplichte celibaat in de Rooms-Katholieke Kerk is geen cruciale factor, maar maakt het risico op seksueel misbruik wel groter.

Dat concludeerde de commissie-Deetman vrijdag na uitvoerig onderzoek over misbruik binnen katholieke instellingen.

''Voor de Rooms-Katholieke Kerk geldt nog steeds dat er een forse spanning bestaat tussen het denken over seksualiteit en algemene geaccepteerde relatievormen tussen volwassenen'', aldus de commissie.

Ook zou het misbruik van minderjarigen, die hun jeugd tussen 1945 en 1981 doorbrachten in een katholieke instelling, bekend zijn binnen de ordes en bisdommen.

De commissie noemt met name het bisdom Rotterdam, waar in de jaren tachtig mannen tot priester werden gewijd die daarvoor door de selectiecommissie niet geschikt werden geacht. Een aantal van hen maakte zich schuldig aan misbruik. De toenmalige bisschop Bär nam geen maatregelen.

Schandaalvorming

Adequaat optreden zou echter zijn uitgebleven. "Om schandaalvorming te voorkomen bleven maatregelen uit, evenals erkenning, hulp, genoegdoening en nazorg voor slachtoffers." Binnen de Katholieke Kerk zou sprake zijn van een "brokkelende structuur en cultuur". Soms zou er bewust onderling contact worden vermeden en het vermogen om problemen op te lossen was gering, aldus de commissie.

Aangifte doen behoorde niet tot het bestuurlijke repertoire, noch van de bisschoppen, noch van religieuze oversten.

Volgens de onderzoekscommissie werd aangifte aan slachtoffers en ouders overgelaten en werd dat vanuit de kerk niet bemoedigd. De commissie is kritisch over die ''aarzelingen, soms onwil'' van kerkelijke en religieuze bestuurders om het Openbaar Ministerie op de hoogte te stellen.

''Er bestaat immers een wettelijke plicht om bij verkrachting dit ter kennis te brengen van het OM.''

Tot de jaren '80 werd de problematiek rondom seksueel misbruik als taboe gezien, aldus de Deetman-commissie. Eind jaren '80 kwam het seksueel misbruik wel fors op de agenda bij de Nederlandse Bisschoppenconferentie maar kwam het volgens de commissie ''ondanks de zeer ernstige problematiek niet tot een inhoudelijke bespreking ervan.''

Overheid

De aanpak tegen seksueel misbruik en geweld tegen minderjarigen moet volgens de commissie centraal geregisseerd worden door de overheid.

Het is volgens de commissie nu zaak dat de katholieke kerk er samen met de slachtoffers door erkenning, hulp, genoegdoening en nazorg bijdraagt aan het herstel van het aangedane leed. Deetman beveelt aan dat de bisschoppen en hogere oversten jaarlijks in het openbaar verantwoording afleggen over de vorderingen hiervan.

Instellingen

De kans op ongewenste seksuele benadering was voor minderjarigen in een instelling twee keer zo groot als het landelijk gemiddelde van 9,7 procent.

Daarbij is geen verschil tussen instellingen met en zonder rooms-katholieke achtergrond. De commissie schat dat enkele tienduizenden minderjarigen in de afgelopen decennia te maken hadden met grensoverschrijdend seksueel gedrag.

Dit aantal wijkt nauwelijks af van misbruikcijfers onder niet-katholieken in Nederland.

Identificatie

De commissie-Deetman heeft ongeveer 800 misbruikdaders weten te identificeren. In een toelichting op het rapport zei Deetman dat er veel meer daders zijn. ''Tegen de 1000''.

De commissie kreeg ruim 2000 meldingen binnen, waarvan bijna 1800 over seksueel misbruik gingen. "Hiervan mag worden aangenomen dat enkele duizenden ernstige misbruikervaringen hebben opgedaan", staat in het rapport. De mensen die de commissie wist te herleiden waren of zijn werkzaam in bisdommen, congregaties en ordes. Ten minste 105 van hen zijn nog in leven. Hoeveel van hen nog in functie zijn, kon de commissie niet zeggen.

De commissie heeft sinds augustus vorig jaar wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de aard en omvang van seksueel misbruik binnen katholieke instellingen. De archieven van bisdommen, congregaties en ordes zijn niet geschoond voordat de commissie-Deetman de kans kreeg om in de archieven te duiken. Van systematische vernietiging zou geen sprake zijn geweest.

Open brief

De Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR) komt vrijdag met een open brief aan slachtoffers van seksueel misbruik in ordes en congregaties.

De KNR is de koepelorganisatie van religieuze ordes, congregaties, abdijen, kloosters.

Commissie-Deetman