TILBURG - De Universiteit van Tilburg en de Rijksuniversiteit Groningen doen gezamenlijk aangifte tegen de frauderende hoogleraar Diederik Stapel. Zij beschuldigen hem van valsheid in geschrifte en oplichting.

Stapel heeft van ten minste 30 tijdschriftpublicaties de gegevens verzonnen, zo bleek maandag tijdens de presentatie van het onderzoek van de commissie-Levelt naar de omvang van de fraude.

Bij tientallen publicaties bestaan serieuze verdenkingen. Levelt heeft aangegeven dat er een langer onderzoek nodig is om de volledige omvang van de fraude te overzien.

''We gaan alle 130 tijdschriftpublicaties en 24 hoofdstukken in verschillende boeken onder de loep nemen.'' Zeker is in ieder geval dat de fraude teruggaat tot 2004, toen Stapel nog bij de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) werkte.

Het kan nog jaren duren voordat de totale omvang van de fraude duidelijk is. In een uitgebreid onderzoek worden alle 130 tijdschriftpublicaties en 24 hoofdstukken in verschillende boeken onder de loep genomen. Voor die tijd wordt volgens een woordvoerder van de Universiteit van Tilburg niet naar buiten gebracht in welke publicaties valse gegevens staan.

''Als Stapel besluit mee te werken, zal het onderzoek nog een aantal maanden duren. Wenst hij niet mee te werken, dan moeten alle onderzoeksgegevens statistisch nagerekend worden. Dat is een omvangrijk en zeer duur proces. Dat nog jaren kan duren. Maar als blijkt dat het nodig is, zullen we het doen", aldus Levelt.

Ingetrokken

De commissie vindt dat de publicaties waarbij gebruik is gemaakt van gefingeerde data, ingetrokken moeten worden door de betreffende tijdschriften. ''Op die manier kunnen we voorkomen dat de onderzoeksbevindingen meelopen in het vervolg van de wetenschap. Bij proefschriften moet dit ook goed duidelijk worden gemaakt. Hoe, weten we nog niet precies. We denken bijvoorbeeld aan een bericht op de website van de betreffende universiteit of aan een inlegvel in de betreffende proefschriften."

''Bij ons weten is er in de geschiedenis geen enkele andere fraudezaak geweest van deze omvang in de wetenschap. Het meest dichtbij komt het recente geval van de Duitse fysicus Hendrik Jan Schön, maar die zat alleen in zijn lab met zijn gefingeerde onderzoek. Het geval Stapel is veel ernstiger, zeker omdat hij er zoveel mensen mee geschaad heeft", aldus Levelt.

Schokkend

Levelt noemt het gedrag van Stapel ''schokkend''. ''Hij heeft jonge, ambitieuze onderzoekers die aan zijn zorg en leiding waren toevertrouwd misbruikt.''

Rector Philip Eijlander van de Universiteit van Tilburg zei het volledige onderzoek naar de omvang van de fraude af te wachten voor hij overgaat tot vervolgstappen. De rector sluit niet uit dat er een schadevergoeding geëist wordt, maar kan daar nog geen duidelijkheid over geven.

Gefaald

Stapel vindt dat hij heeft gefaald als wetenschapper en onderzoeker. Dat meldde de frauderende hoogleraar in een schriftelijke verklaring. Stapel meldt dat hij alleen heeft gehandeld. ''Ik hecht eraan te benadrukken dat ik collega's nooit op de hoogte heb gebracht van mijn oneigenlijk gedrag.''

Hij geeft aan enorm te hebben genoten van de samenwerking met zijn collega's. ''Ik bied mijn collega's, mijn promovendi en de gehele academische gemeenschap mijn oprechte excuses aan.'' Stapel zegt te beseffen dat hij hun veel leed en verdriet heeft berokkend.

''Ik realiseer me dat ik door dit gedrag mijn directe collega's in verbijstering en boosheid heb achtergelaten en mijn vakgebied, de sociale psychologie, in een kwaad daglicht heb gesteld. Ik schaam me daarvoor en ik heb daar grote spijt van'', aldus Stapel. Hij heeft aangegeven dat hij inmiddels hulp heeft gekregen om ''te achterhalen waarom dit alles is gebeurd''.

Non-actief

De Tilburgse hoogleraar werd begin september per direct op non-actief gesteld, nadat duidelijk werd dat hij verzonnen gegevens heeft gebruikt voor zijn publicaties. Meest opvallende geval is het ‘vleesonderzoek’ dat door een wetenschapper van de Radboud Universiteit in Nijmegen naar buiten is gebracht. De conclusie was dat vleeseters hufterig gedrag vertonen.

Ergste vrees

Met open mond’’ heeft Robbert Dijkgraaf, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), het onderzoeksrapport over Stapel gelezen. ''Mijn ergste vrees is uitgekomen, dit is veel omvangrijker dan gedacht.’’

Volgens Dijkgraaf heeft Stapel jarenlang een toneelstuk opgevoerd en op een ''niet te vermoeden omvang’’ kunnen frauderen. ''Ik ben met name geschokt door de schade die hij jonge onderzoekers heeft toegebracht.’’