DEN HAAG - De Nederlandse Staat is aansprakelijk voor de schade die nabestaanden hebben geleden van oorlogsmisdrijven in het Javaanse dorp Rawagede in 1947. Dat heeft de rechtbank in Den Haag woensdag bepaald.

De Staat kan geen beroep doen op verjaring. Het gaat om direct betrokkenen van de slachtoffers van oorlogsmisdrijven door Nederlandse militairen.

Nederlandse militairen vielen op 9 december 1947 Rawagede binnen en doodden honderden mannen, onder wie gevangenen en vluchtende personen. Omdat de executies 64 jaar geleden plaatshadden, is de wettelijke verjaringstermijn eigenlijk verstreken.

Zeer uitzonderlijk

Maar omdat het om een zeer uitzonderlijk geval gaat, heeft de rechter besloten daarvan af te wijken. De weduwen van slachtoffers hadden de zaak aangespannen. Volgens de advocaat van de nabestaanden zal het echter niet gaan om 'enorme bedragen'.

De militairen die voor het bloedbad verantwoordelijk waren, zijn nooit strafrechtelijk vervolgd. Nederland heeft wel spijt betuigd over de gang van zaken in het dorp. In verband daarmee is al 850.000 euro beschikbaar gesteld voor ontwikkelingssteun aan Rawagede.

Schadevergoeding

De schadevergoeding is bestemd voor zeven weduwen en voor de nabestaanden van een overlevende. Bedragen over schade zijn nog niet bekend.

De advocaten van de nabestaanden buigen zich daarover pas als de Staat geen hoger beroep heeft aangetekend.

Erkenning

“De nabestaanden hebben eindelijk erkenning voor het grote leed dat hen is aangedaan", zo stelt hun advocaat Liesbeth Zegveld in een reactie naar NU.nl. "We zijn erg blij met deze uitzonderlijke uitspraak, hiermee is de Staat teruggefloten. Het is volgens mij nog maar één keer eerder voorgekomen dat de Staat geen beroep kan doen op verjaring."

De Staat kon woensdagmiddag nog niet reageren op de uitspraak van de rechtbank in de Rawagede-kwestie. ''We gaan de uitspraak zorgvuldig bestuderen en ons erop beraden'', aldus een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken namens de Staat.

Zegveld hoopt dat de Staat niet in beroep zal gaan, vanuit 'humanitaire overwegingen'. "De nabestaanden zijn al op hoge leeftijd. Als de overheid de uitspraak aanvecht gaan veel nabestaanden schadevergoeding en definitieve erkenning niet meer meemaken."

Eerste keer

Het is voor het eerst dat Indonesische slachtoffers van de strijd tussen Indonesië en Nederland in de periode 1945-1949, de Nederlandse overheid aan hadden geklaagd voor misdrijven die destijds in Indonesië zijn begaan.

De weduwen dagvaarden Nederland niet alleen voor de executies zelf, maar ook voor het uitblijven van strafrechtelijk onderzoek naar de moorden.

''De legerofficier onder wiens leiding het bloedbad werd aangericht, majoor Wynen, is na overleg tussen de toenmalige legercommandant en de procureur-generaal om opportuniteitsredenen niet vervolgd", zo Zegveld, eerder toe.

Rapport

Een rapport van de Verenigde Naties uit januari 1948 noemde het optreden van de Nederlanders in Rawagede ''opzettelijk en meedogenloos''.

De SP hoopt dat de Staat zich neerlegt bij de uitspraak. ''Het zou een teken van beschaving zijn als de Staat geen beroep aantekent'', zei Tweede Kamerlid Harry van Bommel van die partij woensdag.

Hij is blij, maar ook verrast door de uitspraak. Volgens Van Bommel heeft de regering altijd gezegd dat de zaak is verjaard, terwijl de rechtbank nu zegt dat de Staat zich daar niet op kan beroepen.

Comité

Voorzitter Jeffry Pondaag van de Stichting Comité Nederlandse Ereschulden concludeert dat De Nederlandse regering op de is vingers getikt.

"Ik zie dit als eerherstel en erkenning voor de slachtoffers en de nabestaanden. Maar we moeten wel beseffen dat Rawagede niet op zichzelf staat. Destijds is er zoveel gebeurd in Indonesië. Ik hoop dat mensen zich nu meer bewust worden van deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis."

De Nederlandse regering moet volgens Pondaag "nu eindelijk eens een knieval maken richting Indonesië, net als de toenmalige Duitse kanselier Willy Brandt dat deed in 1970 in Warschau voor een monument voor de door de nazi's vermoorde joden.''

Feest

De nabestaanden geloofden in eerste instantie niet dat de rechtbank Nederland aansprakelijk had gesteld. ''Niemand had verwacht dat we een rechtszaak tegen een land konden winnen'', vertelt Pondaag.

''Maar toen het echt doordrong, is er feest gevierd'', aldus Pondaag. ''Ze hadden het al op de televisie gezien toen ik belde.''

Media Indonesië

Media in Indonesië hebben woensdag ruime aandacht besteed aan de uitspraak ''Nederlandse rechtbank: compenseer Indonesische weduwen bloedbad'', kopte dagblad The Jakarta Post op zijn website.

Een andere krant, Jakarta Globe, bood zijn lezers ook een uitgebreid verslag over het vonnis van de rechtbank.